ORSAM Başkanı Dr. Kadir Temiz, Türkiye'nin terörden arındırılması sürecinin Orta Doğu üzerindeki etkilerini ve bölgesel sahiplenme boyutunu AA Analiz için değerlendirdi.
***
Türkiye, kırk yılı aşkın süredir ülkenin güvenlik, siyaset, ekonomi ve sosyal yaşamını doğrudan etkileyen terör sorununda önemli bir aşama kaydetmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde Adalet Komisyonu'nda 17,5 saat süren görüşmelerin ardından yasalaşan düzenlemeler, Terörsüz Türkiye sürecinde kritik bir aşamayı başlatmıştır. Bu süreç, sadece PKK’nın silah bırakmasına yönelik teknik bir hukuki düzenleme olarak değil, aynı zamanda Orta Doğu'nun güvenlik düzenini etkileyebilecek bir potansiyele sahip olarak değerlendirilmelidir.
Mevcut durumun anlaşılması, sürecin başladığı koşulların doğru değerlendirilmesiyle mümkündür. Türkiye, örgütün silahlı stratejisini başarısız kıldığı bir dönemde toplumsal uzlaşıyı tartışmaktadır. Örgütün Türkiye'deki hareket kabiliyetinin büyük ölçüde azaltılması, Irak ve Suriye’de terörle mücadele kapasitesinin sınır ötesine taşınması, istihbarat alanındaki dönüşüm ve bölgedeki güvenlik işbirlikleri sürecin temel yapı taşlarıdır.
Türkiye, sahip olduğu gücü siyasi bir kapasiteye dönüştürerek istikrar ve refah üretmeyi hedeflemektedir. Bu durum, Orta Doğu'da sıkça karşılaşılan barış ve güç arasındaki yanlış karşıtlığın aşılmasını temsil etmektedir. Gücün tanımı yalnızca rakibi cezalandırmak değil, gerektiğinde çatışmaları sona erdirme ve yeni düzenler kurma kapasitesini de içermektedir. Terörsüz Türkiye süreci, Türkiye'nin bölgesel deneyimlerine dayanan bir çatışma çözüm yaklaşımı ile önem kazanmaktadır.
Orta Doğu’nun yakın geçmişi bu yaklaşıma ters düşen örneklerle doludur. Bölgesel anlaşmazlıklar uluslararasılaşmış ve küresel rekabetlerin parçası haline gelmiştir. Türkiye, kendi deneyiminden yola çıkarak, sorunları kendi aramızda çözelim ve siyasi riskleri kendimiz üstlenelim mesajını vermektedir.
Bu yeni dönemin en doğrudan etkilerinden biri Irak'ta görülmektedir. PKK’nın Irak’taki varlığı, Türkiye için güvenlik sorunu olmanın ötesinde Irak’ın egemenliğini sınırlandırmakta ve bölgesel ekonomik entegrasyonu engellemektedir.
Erbil ve Süleymaniye’nin PKK’ya bakışı farklılık gösterse de, yeni bölgesel denklemin dışında kalmamaktadırlar. Türkiye’nin Bağdat, Erbil ve Süleymaniye ile yürüttüğü yoğun diplomasi, PKK'nın tasfiyesinin ötesine geçerek, Irak’ın egemenlik kapasitesinin güçlendirilmesini hedeflemektedir.
Bu durumun ekonomik yansımaları, güvenlik sonuçları kadar önemlidir. PKK'nın silahlı varlığının kaldırıldığı bir Kuzey Irak, Türkiye-Irak ilişkilerinde ekonomik gündemi öne çıkarabilir. Kalkınma Yolu, enerji bağlantıları ve ticaret gibi alanlar daha hızlı ilerleyebilir.
Bu bağlamda Terörsüz Türkiye ve Kalkınma Yolu arasında güçlü bir ilişki vardır. Silahlı örgütlerin alanı daralırken, ticaret ve insanların hareketi genişleyecektir. Güvenlik ve kalkınma, birbirini tamamlayan unsurlar haline gelecektir.
Irak için temel mesele, devlet kapasitesidir. Sürdürülebilir istikrar, devlet otoritesinin güçlenmesinden geçmektedir. Türkiye’nin Irak politikasında Bağdat’ın egemenliğinin güçlendirilmesi ve Erbil-Bağdat ilişkilerinin kurumsallaştırılması önemli yer tutmaktadır.
Suriye’de ise süreç daha karmaşıktır. PKK’nın silahlı varlığının sona ermesi, örgüte bağlı yapıların silahlı düzenlerinin devamını engelleyebilir.
Türkiye, Suriye'nin geleceğinde toprak bütünlüğü, devlet dışı silahlı yapıların entegrasyonu ve güçlü devlet otoritesinin kurulmasını savunmaktadır. Sürecin ilerlemesi, SDG’nin Şam ile entegrasyonunu hızlandırabilir.
Suriye'deki birçok toplumsal kesim arasında güven sorunları bulunmaktadır. Bu sorunların yalnızca güvenlik tedbirleriyle ortadan kaldırılması mümkün değildir.
Her grubun kendi silahlı güçlerini koruması çözüm değildir. Aksine, devletin tüm vatandaşlarına güvenlik sağlaması gereklidir. SDG’nin merkezi hükümete entegrasyonu, Suriye’nin yeniden inşasında önemli bir adımdır.
PKK’nın tasfiyesi, Suriye Kürtleri için yeni bir siyasi alan açabilir. Kürtlerin geleceği, silahlı bir örgüt yerine Suriye’nin kurumsal yapısı içinde müzakere edilebilir.
Irak ve Suriye’deki dönüşüm, Türkiye'nin daha geniş bölgesel perspektifinin başlangıcı olarak görülebilir. Güvenlik sorunları yalnızca askeri yöntemlerle çözülemez, ancak siyasi çözümler güvenlik kapasitesine dayalı olmalıdır.
Son dönemde bölgesel sorunlara yönelik diplomatik girişimler önem taşımaktadır. Bölgesel güvenlik meselelerini kendi aramızda konuşabilmek değerli bir gelişmedir.
Orta Doğu geçtiğimiz çeyrek yüzyılda büyük bir güç harcamıştır. Çeşitli savaşlar büyük kayıplara yol açmıştır. Ancak bölge daha güvenli hale gelmemiştir.
Güçten vazgeçmek yerine, bölgenin bu gücü nasıl kullanacağına karar vermesi gerekmektedir. Türkiye’nin bölgesel perspektifi burada önem kazanmaktadır.
Türkiye, güçlü aktörlerin gücünü yeni bir düzen kurmak için kullanabileceğini vurgulamaktadır. Terör stratejisini başarısızlığa uğratarak toplum uzlaşısını tercih etmektedir.
Bölgenin de bu siyasi cesarete ihtiyacı vardır. Ülkelerin birbirlerini tüketmek yerine, güçlerini geliştirmeye ve güvenlik sorunlarını çözmeye yönelmeleri gerekmektedir.
Bu bağlamda, Terörsüz Türkiye artık yalnızca ulusal bir mesele değildir. Kendi düzenini kurabilen bir Orta Doğu’nun varlığı çok önemlidir. Türkiye’nin kurduğu yeni düzen, bölgenin barışına açılan kapı olabilir.
[Dr. Kadir Temiz, ORSAM Başkanıdır.]
* Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Kaynak: Sena Çavuş
Yorumlar
Yorum yapabilmek için giriş yap veya üye ol