Abdülkadir Muhammed Nur'un Meclis Başkanlığı: Somali Siyasetinde Dönüm Noktası

SETA Dış Politika Araştırmacısı Dr. Tunç Demirtaş, Somali'de Abdülkadir Muhammed Nur'un Meclis Başkanı olarak seçilmesinin sonucu ve bölgedeki etkilerini AA Analiz için detaylandırdı.

***

10 Ağustos 2026'da, Somali Federal Parlamentosu Halk Meclisi yeni liderini belirledi. Limanlar ve Deniz Ulaştırma Bakanı Abdülkadir Muhammed Nur, 171 oyun 142'sini alarak rakibi milletvekili Abdülkadir Ömer Maalin'i mağlup etti.

Seçimin sonucu kadar, gerçekleştiği ortam da önem taşıyor. Mart ayında anayasal tartışmalar ve Haziran ayındaki olayların ardından, üst düzey bir pozisyonun net bir farkla seçilmesi, Somali siyasetinde rekabetin yeniden kurumsal bir zemine taşındığını gösteriyor. Nur'un oyların yaklaşık yüzde 83'ünü alması, geniş bir desteği ifade ediyor. Klan dengelerinin ve merkez-eyalet ilişkilerinin meclis davranışını doğrudan etkilediği bir sistemde bu düzeyde bir destek önemli bir başarı olarak görülüyor. Yeni başkan, belirgin bir hareket alanıyla görevine başlıyor.

Somali'de Cumhurbaşkanlığı ve Halk Meclisi Başkanlığı, siyasi gücün iki ana merkezi olarak öne çıkıyor. Cumhurbaşkanının hükümet kurma yeteneği, mecliste sağladığı destekle doğrudan bağlantılı. Abdülkadir Muhammed Nur'un göreve seçilmesi, başkana duyulan güvenin yanı sıra Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud'un meclisteki koalisyonunu etkin bir şekilde yönlendirebildiğinin kanıtı. Bu durum, Villa Somalia'nın yasama üzerindeki etkisini sürdürdüğünü gösteriyor.

Bu tablo, muhalefetin Somali siyasetindeki önemini yok saymıyor. Ancak mevcut güç dağılımı, muhalif figürlerin meclisteki etkisinin, sahip oldukları daha geniş siyasi ve toplumsal görünürlük kadar güçlü olmadığını ortaya koyuyor. 2027'ye doğru bu dengenin nasıl değişeceği, seçim ve anayasa tartışmalarının seyrini etkileyecek. Meclis Başkanlığı'nın farklı siyasi kesimler arasında oluşturabileceği çalışma zemini de kritik bir unsur olarak öne çıkıyor.

Önemli sorulardan biri, bu başlangıç avantajının nasıl değerlendirileceği. Halk Meclisi 275 sandalyeye sahip ve oylamaya 171 milletvekili katıldı. Katılmayan 104 milletvekilini tek bir blok olarak görmek yanlış olur. Mazeretli ya da yurt dışında olan isimler de vardı. Aynı şekilde, Nur'un aldığı 142 oyun tamamını Villa Somalia'nın desteği olarak görmek de yanıltıcı olur. Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud'un çizgisinde olmayan ama Nur'u destekleyen milletvekilleri de bulunuyordu. Eski Meclis Başkanı Mohamed Mursal Sheikh Abdurahman'ın Nur'a açık destek vermesi bu durumu örnekliyor. Bu, Nur’un adaylığının mevcut koalisyonun ötesinde bir destek sağladığını gösteriyor. Yeni başkan, bu desteği kalıcı bir iş birliğine dönüştürebilirse başarı sağlayabilir.

Somali'de Meclis Başkanlığı sembolik bir rol değil. Başkan, meclis gündemini belirler, hangi yasa tasarısının ne zaman oylanacağına karar verir, anayasa ve seçim süreçlerini yönetir, hükümet-parlamento ilişkilerini ve güven oylamalarını denetler. Bu yetki, makamın iki farklı amaçla kullanılmasına izin veriyor. Başkanlık, yürütme ve yasama arasında koordinasyonu güçlendirebileceği gibi, muhalefetle diyalog, seçim yasaları üzerinde uzlaşı ve federal eyaletlerle ilişkilerin güçlendirilmesi için de kullanılabilir. Nur’un aldığı yüksek oy, bu imkanları zorlamak için gereken siyasi gücü ona sağlamış görünüyor.

Abdülkadir Muhammed Nur, Somali'de 2010 sonrası yetişen teknokrat kuşağın öne çıkan isimlerinden biri. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunu ve Türkiye'de yaklaşık sekiz yıl uluslararası ilişkiler okudu, Somali Büyükelçiliği’nde görev yaptı. Türkçeyi akıcı şekilde konuşuyor.

Ülkesine döndükten sonra istihbarat teşkilatında başkan yardımcılığı, 2018-2020 yıllarında Meclis Başkanının kıdemli danışmanlığı görevlerinde bulundu. 2020'de Adalet Bakanı, 2021'de Savunma Bakanı oldu. Savunma Bakanlığı döneminde, El-Şebab’a karşı operasyonlar düzenlendi ve ordu yeniden yapılandırıldı. Mart 2025'te Limanlar ve Deniz Ulaştırma Bakanı oldu.

Bu kariyer, Somali’de 2010'lar sonrası devlet kurumlarının yeniden yapılanması sürecinde yurt dışında eğitim görmüş, genç bir idari elitin etkisini gösteriyor. Nur’un yasamanın en üst kademesine gelmesi, bu kuşağın yürütme dışındaki alanlarda da etkili olduğunu ortaya koyuyor.

Nur’un kariyeri, Somali'nin değişen devlet gündemini yansıtıyor. Son on beş yılda Mogadişu'nun önceliği, devlet inşası ve terörle mücadeleydi. Ancak şimdi deniz güvenliği, liman altyapısı, enerji aramaları, balıkçılık ekonomisi ve bölgesel bağlantılar gibi konular da önemli hale geliyor. Kızıldeniz ve Aden Körfezi'ndeki gelişmeler, Somali'yi bu denklemin merkezine yerleştiriyor.

Denizcilik ve savunma konularında deneyimli bir ismin meclis başına geçmesi, bu genişleyen gündemin parlamentoda da teknik olarak ele alınmasını sağlayabilir. Gelecek dönemde Halk Meclisi'nin öncelikli konuları, iç siyasetten çok bu alanlarda odaklanacak gibi görünüyor.

Somali Geçici Anayasası, uluslararası anlaşmaların Bakanlar Kurulu tarafından önerilmesini, Halk Meclisi tarafından onaylanmasını ve Cumhurbaşkanı tarafından imzalanmasını öngörüyor. Bu, yasama organını dış ilişkilerin kurumsallaşmasında önemli bir halka haline getiriyor.

Şubat 2024'te imzalanan on yıllık Savunma ve Ekonomik İş Birliği Çerçeve Anlaşması, Nur tarafından dönemin Savunma Bakanı sıfatıyla imzalandı. Anlaşma, Somali parlamentosunda 213'e karşı 3 oyla kabul edildi.

Ankara için önemli olan, Türkiye'yi iyi tanıyan bir ismin Meclis Başkanı olması değil; iki ülke ilişkilerinin savunma, enerji ve denizcilik gibi daha teknik alanlara genişlediği bir dönemde, bu dosyaları bilen bir muhatabın bulunmasıdır. Bu, kişisel bağlantılardan ziyade kurumsal hafızanın avantajına işaret ediyor.

Genel bir değerlendirme yapmak gerekirse, Türkiye'nin Somali'deki en kalıcı yatırımlarından biri insan kaynağıdır. Nur'un kariyeri, on beş yıllık eğitim diplomasisinin somut bir örneğini sunuyor. Bu, uzun vadeli iş birliğinin hangi araçlarla kurumsallaştığını gösteriyor.

Somali, 2027 seçim sürecine yaklaşırken anayasal düzenin uygulanması, seçim sistemi ve federal eyaletlerle ilişkilerin onarılması gibi üç önemli konu başlığıyla karşı karşıya. Bu konular, doğrudan Halk Meclisi'nin etkinliğine bağlı. 2018'deki Meclis Başkanlığı seçiminde 265 milletvekilinin katılımı, bu süreçte genişleyebilecek bir katılım alanını işaret ediyor.

Bu nedenle, Abdülkadir Muhammed Nur'un seçilmesi bir siyasi yarışın sonu değil, yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirilmeli. Asıl önemli olan, Meclis Başkanlığı'nın iktidar ve muhalefet, merkez ve federal eyaletler arasında uzlaşı sağlayıp sağlayamayacağıdır.

[Dr. Tunç Demirtaş, SETA Dış Politika Araştırmacısıdır.]

*Makalelerdeki görüşler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editöryal politikasını yansıtmayabilir.

Haber: Muhammed Utku Asker