Türkiye Azerbaycan Dostluk İşbirliği ve Dayanışma Vakfı Başkanı Prof. Dr. Aygün Attar, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Nahçıvan ziyaretini ve Zengezur Koridoru'nun önemini analiz etti.
***
11 Ağustos 2026'da Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne yaptığı ziyaret ve Azerbaycan Televizyonu'nda verdiği detaylı röportaj, Güney Kafkasya’daki yeni jeopolitik dinamikleri anlamak için büyük önem taşıyor. Ziyaret programı, savunma, sanayi, enerji, demir yolu altyapısı, sosyal hizmetler ve kültürel mirası kapsayan geniş bir stratejik çerçeve sundu. Böylece Nahçıvan, Azerbaycan'ın bölgesel stratejisinin önemli bir parçası olarak belirlendi.
Nahçıvan, uzun süreli coğrafi izolasyon nedeniyle güvenlik ve lojistik zorluklar yaşayan bir bölge oldu. Ancak bugün, Doğu ile Batı'yı, Kuzey ile Güney'i bağlayacak, Hazar Havzası'nı Anadolu ve Avrupa ile buluşturacak bir merkez olma yolunda ilerliyor. Bu değişimde Zengezur Koridoru merkezi bir rol üstleniyor.
2020 sonrasında Nahçıvan ile Azerbaycan ana karası arasındaki kara bağlantısının yeniden sağlanması stratejik bir öncelik haline geldi. 8 Ağustos 2025'te Washington'da imzalanan Ortak Bildiri, bu süreci yeni bir uluslararası hukuki aşamaya taşıdı. Belgede Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki ulaşım bağlantılarının önemi vurgulandı.
Azerbaycan’ın Nahçıvan’a kesintisiz erişimini öngören Zengezur Koridoru'nun, Ermenistan topraklarındaki uygulama modeli TRIPP çerçevesinde şekillenmeye başladı. Bu model, Azerbaycan’ın Nahçıvan’a erişim hakkını garanti ederken Ermenistan’ın egemenliğini korumayı hedefliyor.
TRIPP’in uygulama çerçevesinin Ocak 2026’da netleşmesiyle birlikte güzergahlar belirlendi, hukuki düzenlemeler yapıldı. Bu gelişmeler mühendislik, yatırım ve lojistik planlamalarla fiiliyata geçirilmeye başladı.
Aliyev'in Nahçıvan'daki açıklamaları, bölgedeki dönüşümün büyüklüğünü gözler önüne seriyor. Beklenen demir yolu hattının uzunluğu ve yük kapasitesinin artırılması planları, koridorun ekonomik potansiyelini gösteriyor.
15 milyon tonluk taşıma kapasitesi hedefi sadece lojistik bir veri değil, Nahçıvan'ın yeni ekonomik faaliyetler için bir merkez olabileceğini gösteriyor. Nahçıvan Sanayi Parkı da bu ekonomik yapının bir parçası olarak görülüyor.
Aliyev, demir yolu rehabilitasyonu için uluslararası konsorsiyum olasılığını değerlendiriyor. Böylece koridorun uluslararası sermaye ve lojistik ağlarla bütünleşmesi hedefleniyor. Burada Azerbaycan, kendi payını korurken dış yatırımları da teşvik ediyor.
Zengezur Koridoru'nun stratejik önemi, Orta Koridor üzerindeki etkileriyle ve Kuzey-Güney ekseniyle bağlantı potansiyeliyle artıyor. Nahçıvan üzerinden İran demir yolu ağına bağlantı sağlanması, ülkenin transit imkanlarını genişletebilir.
Türkiye için Zengezur Koridoru, Azerbaycan ile kurulan ulaşım hattının ötesinde geniş bir jeoekonomik vizyonun parçası olmaktadır. Bu koridor, Türkiye'nin Kafkasya ve Orta Asya'ya yönelik uzun vadeli stratejilerinde önemli bir yer tutuyor.
Türkiye, koridorun kendi topraklarındaki altyapısını inşa eden önemli bir aktör olarak rol alıyor. Bu durum, Şuşa Beyannamesi ile ittifak düzeyine çıkan Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin somut bir yansımasıdır.
Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu Demir Yolu Hattı, bu stratejinin başlıca projelerinden biridir. Türkiye, Zengezur bağlantısının Anadolu’daki demir yolu ayağını oluşturacak hattı başlattı. Hattın yıllık kapasitesinin 5,5 milyon yolcu ve 15 milyon ton yük taşıma olarak planlandığı belirtiliyor.
Nahçıvan demir yolunun 15 milyon tonluk kapasite hedefi ile Türkiye hattının aynı kapasiteye sahip olması dikkat çekicidir. Bu iki ülkenin altyapı yatırımlarının tamamlayıcı nitelikte olduğunu göstermektedir.
Kars–Iğdır–Aralık–Dilucu hattının tamamlanmasıyla Nahçıvan, Türkiye’nin demir yolu ağına bağlanacak; Bakü-Tiflis-Kars Demir Yolu Hattı ile Orta Koridor'un kapasitesi artacaktır.
Bu gelişme, Türkiye’nin Avrasya’daki geçiş alanı rolünden, lojistik merkez olma konumuna ilerlediğini göstermektedir. Zengezur güzergahı, Hazar'dan Avrupa'ya kesintisiz bir ticaret zinciri oluşturma potansiyelindedir.
Türkiye'nin Nahçıvan'a katkısı enerji alanında da devam ediyor. Iğdır-Nahçıvan Doğal Gaz Boru Hattı, bölgenin enerji güvenliğini artıran ve Türkiye-Azerbaycan entegrasyonunu ileri taşıyan bir projedir.
Aliyev’in enerji perspektifi, güneş ve hidroelektrik kapasitesinin artırılması ve enerji depolama sistemlerinin kurulması gibi adımlarla bu ortaklığa yeni boyutlar kazandırmaktadır.
Zengezur güzergahı, enerji ve dijital bağlantı anlamında da stratejik derinlik kazanabilir. Koridor, Avrasya'nın çok fonksiyonlu bir arteri olma potansiyeline sahiptir.
Zengezur Koridoru, Türk dünyasının ekonomik entegrasyonunu sağlamada önemli bir rol oynayabilir. Bu hat, hızlı ve rekabetçi ulaşım seçenekleri sunarak ekonomik yakınlaşmayı desteklemektedir.
Zengezur–Nahçıvan–Türkiye hattının Orta Koridor'la entegrasyonu, mal hareketliliğini kolaylaştıracak ve Türk dünyasının ekonomik kapasitesini artıracaktır.
Bu bağlamda Zengezur Koridoru, Türk dünyası için sembolik bir bağdan ekonomik entegrasyon aracına dönüşebilir. Ortak siyasi vizyon, ekonomik içerikle derinleşecektir.
Bu sistem Türkiye'nin Avrupa’ya uzanan omurgasını, Azerbaycan’ın bağlantı halkasını ve Nahçıvan'ın stratejik kavşağını oluşturacaktır.
Zengezur Koridoru'nun siyasi işlevi de önemlidir. Bölgedeki ekonomik işbirliği, barışın tesis edilmesinde önemli bir rol oynayabilir. Bu durum, Türkiye ile Ermenistan'ın normalleşme sürecine de katkı sağlayabilir.
Ankara'nın bu süreçteki öncelikleri arasında, Azerbaycan ile stratejik ittifakın korunması ve Güney Kafkasya'nın uluslararası ulaşım sistemine entegrasyonu bulunmaktadır.
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in ziyaretinde Nahçıvan için güvenlik, sanayileşme ve enerji gibi birçok alanda yapılan planlar dikkat çekiyor. Bu strateji, Azerbaycan'ın ekonomik bütünlüğünü güçlendirmeyi hedefliyor.
Nahçıvan, Azerbaycan'ın batı kapısı ve Avrasya transit sisteminde önemli bir kavşak olma potansiyeline sahiptir. Aliyev'in ziyaretinin jeopolitik mesajı burada yatmaktadır.
Türkiye için bu hattın önemi, altyapının demir yolu ve limanlar yoluyla ülkenin diğer bağlantılarıyla birleşmesinden kaynaklanmaktadır.
TRIPP'in hukuki ve teknik mekanizmalarının işlerlik kazanması halinde, Ermenistan topraklarındaki demir yolu kesimi stratejik bir eşik olacaktır.
Bu sebeple Zengezur-Nahçıvan-Türkiye hattı, önümüzdeki dönemde Güney Kafkasya'nın siyasi ekonomisini şekillendirecek önemli bir güzergah olarak öne çıkacaktır.
[Prof. Dr. Aygün Attar, Türkiye Azerbaycan Dostluk İşbirliği ve Dayanışma Vakfı Yönetim Kurulu Başkanıdır.]
*İfade edilen görüşler yazarın olup Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Muhabir: Sena Çavuş
Yorumlar
Yorum yapabilmek için giriş yap veya üye ol