Bağımsız Araştırmacı Dr. Erman Tatlıoğlu, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın NATO zirveleri bağlamındaki dönüşümünü ve Türkiye'nin konumunu AA Analiz için kaleme aldı.
***
2022'den beri devam eden Rusya-Ukrayna Savaşı, iki ülke arasındaki bir askeri çatışmanın ötesine geçti. Bu kriz, Avrupa-Atlantik güvenlik yapısını yeniden şekillendiren bir jeopolitik kırılma haline geldi. 2022'deki Brüksel ve Madrid zirvelerinden 2026'da yapılacak olan Ankara Zirvesi'ne kadar olan süreç, NATO'nun yaklaşımındaki değişiklikleri ortaya koymaktadır. Başlangıçta acil destek ve kriz yönetimi öne çıkarken, ilerleyen dönemlerde savunma sanayi üretimi ve uzun vadeli askeri destek önem kazandı. Bu dönüşüm, Batılı güvenlik perspektifinden Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik stratejik bir cevabı olarak görülüyor. Rusya'da Avrasyacı düşünce çevrelerinde ise bu durum farklı bir anlatıyla değerlendiriliyor. Alexander Dugin, bu yaklaşımın en tanınmış temsilcilerinden biri.
Dugin'in düşünceleri, Rus devletinin resmi politikası olarak görülmemelidir. Ancak NATO'nun genişlemesi ve Ukrayna konusundaki jeopolitik çerçevesi, Rusya'daki Batı karşıtı stratejik anlatıyı anlamak açısından önemlidir. NATO zirvelerinin Rusya-Ukrayna Savaşı bağlamındaki dönüşümünü, Dugin'in perspektifinden değerlendirmek, yalnızca bir düşünürün görüşlerini incelemek değil, Moskova'nın çevresinde gelişen "Batı tehdidi" ve "jeopolitik kuşatma" anlatılarını anlamaya yardımcı olur.
Dugin'in düşüncesinin merkezinde, dünya sisteminin yalnızca ulus devletlerden ibaret olmadığı fikri bulunur. Ona göre uluslararası politika, medeniyet alanları ve büyük güç merkezleri arasındaki mücadele üzerinden şekillenir. Batı, Atlantikçi bir dünya olarak tanımlanırken, Rusya ise bir "medeniyet devleti" olarak görülmektedir. Bu nedenle, Batı'nın liberalizm ve demokrasi gibi kavramları evrensel normlar olarak sunması, Dugin için kabul edilemezdir. Bu kavramlar, Batı'nın kendi ideolojik düzenini diğer toplumlara taşımasının araçları olarak değerlendirilir.
NATO ve Avrupa Birliği'nin genişlemesi, Dugin'e göre Atlantikçi dünyanın Sovyet sonrası coğrafyaya nüfuz etmesinin boyutlarıdır. "Kıtaların Büyük Savaşı" yaklaşımı, bu düşüncenin tarihsel boyutunu ortaya koyar. Napolyon Savaşları, İkinci Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş gibi süreçler, bu jeopolitik rekabetin aşamalarıdır. Dugin'e göre, Rusya-Ukrayna Savaşı, kıtasal mücadelenin yeni bir aşamasıdır.
Dugin'in yaklaşımı, Rusya'nın Batı'ya yönelik tehdit algısını anlamak bakımından açıklayıcıdır. Ancak bu anlatı, Sovyet sonrası Avrupa'daki jeopolitik dönüşümü tam olarak açıklayamaz. Doğu Avrupa ülkelerinin tarihsel deneyimleri ve güvenlik algıları, bu çerçevede genellikle geri planda kalır. Özellikle Baltık ülkeleri, Polonya ve diğerleri için Rusya, sadece teorik bir tehdit değildir.
Avrupa güvenliğinde ortaya çıkan sorun, klasik bir güvenlik ikilemidir. Rusya, NATO'nun genişlemesini tehdit olarak gördükçe askeri tedbirlerini artırmaktadır. Rusya'nın bu politikaları, komşu ülkelerin güvenlik kaygılarını artırarak NATO'ya yönelimlerini güçlendirmektedir. Bu döngü, Avrupa güvenliğinin önemli yapısal sorunlarından biridir.
Dugin'in jeopolitik düşüncesinde Ukrayna özel bir öneme sahiptir. Ukrayna, Rusya ve Batı arasında sıradan bir tampon devlet değil, jeopolitik bir sınır hattıdır. Ukrayna'nın Rusya'nın Batı sınırındaki konumu ve Karadeniz'e erişimi, stratejik önemini artırır.
Dugin'in kara gücü-deniz gücü ayrımı, burada devreye girer. Rusya, kara gücünü temsil ederken, NATO ise deniz gücünü temsil eder. Bu yüzden Ukrayna, bu iki sistem arasındaki temas alanıdır. Ukrayna'nın Batı'ya entegrasyonu, Avrasya'nın geri çekilmesi anlamına gelir.
2022 Brüksel ve Madrid zirveleri, NATO'nun stratejik çerçevesini oluşturdu. NATO, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik harekatını kınadı ve Ukrayna'ya destek verdi. Ancak, NATO doğrudan çatışmanın tarafı olmadı.
Madrid Zirvesi'nde, Rusya "en önemli tehdit" olarak tanımlandı. Bu, Rusya'nın Avrupa güvenlik düzeni dışında sistemik bir tehdit olarak değerlendirildiği anlamına gelir. Ukrayna'ya sağlanan destek, NATO standartlarına uyum boyutuna genişledi.
Dugin'e göre, 2022 zirveleri "Atlantik blokunun Rusya’yı çevreleme hamlesi" olarak yorumlanabilir. Bu, Soğuk Savaş sonrasında ABD merkezli düzen ile Rusya'nın büyük güç olma çabasının mücadelesidir.
2023 Vilnius Zirvesi, NATO-Ukrayna ilişkilerinin kurumsallaşması açısından dönüm noktası oldu. NATO, Ukrayna'nın ittifakta geleceği olduğunu teyit etti. Ancak, doğrudan üyelik daveti verilmedi.
Dugin'e göre, Vilnius Zirvesi "Ukrayna’nın Atlantikleştirilmesi" olarak değerlendirilebilir. Ukrayna'nın Batılı kurumlarla bütünleşmesi, Rus tarihsel alanının parçalanması anlamına gelir.
2024 Washington Zirvesi, Ukrayna'ya yönelik siyasi taahhüdün güçlendiği aşamayı temsil etti. NATO, Ukrayna'nın Avrupa-Atlantik entegrasyon yolunda "geri döndürülemez" ilerlediğini ilan etti.
Dugin'in perspektifinden Washington Zirvesi, savaşın toprak meselesi olmaktan çıktığı noktadır. Rusya'nın Ukrayna'nın NATO dışında kalmasını hedeflediği bir süreçtir.
Lahey 2025 Zirvesi'nde, NATO'nun savunma harcamalarını artırma yönündeki yaklaşımı, Rusya'yı kalıcı bir stratejik tehdit olarak değerlendirdiğini gösterir. Ukrayna'ya yapılan katkılar, NATO'nun kolektif savunma planlamasıyla ilişkilendirildi.
Dugin'e göre Lahey kararları, Avrupa'nın jeopolitik dönüşümünü ifade eder. ABD'nin Rus tehdidini kullanarak Avrupa'yı Atlantik sistemi içinde tutmaya çalıştığını savunur. Avrupa'nın güvenlik alanında NATO çerçevesinde daha fazla entegre olması, Dugin'in öngörülerinin aksine gelişmiştir.
Ancak Ukrayna krizi sonrasında NATO'nun yeniden canlanmış görünmesi, Avrupa'nın stratejik özerkliğini geliştirme arayışını tamamen ortadan kaldırmamıştır. Türkiye'nin stratejik konumu, karmaşık jeopolitik yapısı nedeniyle önemli bir rol oynamaktadır.
Türkiye, NATO üyesi, AB'ye aday bir ülke ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin uygulayıcısıdır. Karadeniz'de önemli askeri kapasiteye sahiptir. Rusya ve Ukrayna ile ilişkileri, Türkiye'nin jeopolitik konumunu daha da özgün hale getirmektedir.
NATO, Rusya'yı tehdit olarak tanımlarken Türkiye, Ukrayna'nın egemenliğini desteklemiş ve Kırım'ın ilhakını tanımamıştır. Montrö Boğazlar Sözleşmesi'ni uygulayarak stratejik adımlar atmıştır.
Karadeniz, Avrupa güvenliğinin ön cephelerinden biri olmuştur. Ancak Türkiye'nin Tahıl Koridoru Anlaşması gibi girişimleri, hem Moskova hem de Kiev ile iletişim kurabilme kapasitesini göstermektedir.
Vilnius Zirvesi, Türkiye açısından iki yönlü sonuç yaratmıştır. NATO-Ukrayna Konseyi kurulmuş, Türkiye ise ulusal güvenlik kaygılarını gündeme taşımıştır.
Washington Zirvesi, Ukrayna'nın NATO'ya yaklaşmasının kalıcı hale geldiği aşamayı temsil etmektedir. Türkiye, bu durumu yapısallaşan bir süreç olarak değerlendirmek zorundadır.
Lahey ve Ankara zirvelerinde savunma sanayi ve harcamaların ön plana çıkması, Türkiye için fırsatlar yaratmaktadır. Savunma sanayi ihracatı, Ankara'nın stratejik ağırlığını artırabilecek önemli araçlardır.
Ankara Zirvesi, Türkiye'nin NATO içindeki merkezi rolünü pekiştirmektedir. Savunma sanayi kısıtlamalarının kaldırılması, Türkiye'nin stratejik tezlerini daha görünür hale getirmiştir.
Türkiye'nin stratejik gücü, farklı güç merkezleri arasında denge kurabilmesidir. Bu, Türkiye'yi vazgeçilmez bir bağlantı ve denge ülkesi yapmaktadır.
Türkiye'nin kendisini yalnızca "taraf olmayan arabulucu" olarak tanımlaması yeterli değildir. NATO içinde stratejik ağırlığını güçlendirecek politikaları izlemelidir.
2022'den 2026'ya kadar olan süreç, NATO'nun Rusya-Ukrayna Savaşı karşısındaki politikasının geliştiğini göstermektedir. Rusya'nın saldırısı, uluslararası hukukun ihlali olarak tanımlanmıştır.
Dugin'in jeopolitik okuması, Atlantikçi dünyanın Rusya'yı çevreleme stratejisinin kurumsallaşmasıdır. NATO'nun ise Rusya'nın askeri harekatına stratejik bir cevap verdiği görülmektedir.
Dugin, coğrafyanın kalıcı, siyasi sistemlerin ise geçici olduğunu savunur. Devletlerin stratejik gerçeklikleri coğrafi konumlarına bağlıdır. Ankara Zirvesi, bu stratejik gerçekliklerin yeniden şekillendiği bir süreçtir.
[Dr. Erman Tatlıoğlu, Bağımsız Araştırmacıdır.]
* Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Yorumlar
Yorum yapabilmek için giriş yap veya üye ol