NATO 3.0'a Doğru: İttifakın Geleceği ve İzleyeceği Yol

Eski NATO Genel Sekreteri Jaap de Hoop Scheffer, yaklaşan Ankara Zirvesi öncesinde ittifakın NATO 3.0'a giden yolunu AA Analiz için kaleme aldı.

Küresel güvenlik mimarisinin son yılların en zorlu sınavlarından geçtiği bu dönemde, Ankara NATO Zirvesi kritik bir dönüm noktası olarak öne çıkıyor. NATO'nun geçmişte birçok köklü dönüşüm yaşadığı tarihsel bir gerçek. Soğuk Savaş yıllarında Amerikan koruması altında faaliyet gösteren NATO, Avrupa'yı başarıyla savundu. Berlin Duvarı'nın yıkılışı ve Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla, İttifak yeni bir dünya düzenine uyum sağlamak zorunda kaldı.

Bu tarihsel dönüm noktasının ardından NATO, sınır ötesi operasyon kabiliyetine sahip bir güç haline geldi. Afganistan, bu dönüşümün somut bir örneğidir. ABD öncülüğündeki "Sürekli Özgürlük Operasyonu" kısa sürede Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla NATO komutası altında "Uluslararası Güvenlik Destek Gücü" (ISAF) haline geldi. Bugün ise NATO, yapay zekanın şekillendirdiği karmaşık güvenlik ortamlarında ve hibrit savaş gerçekliğiyle karşı karşıya. İttifak, "NATO 3.0" olarak adlandırılabilecek yeni bir döneme hızla ilerliyor.

İttifak 3.0 dönemine adım atarken, Ankara Zirvesi'nde çeşitli hayati konularda mutabakat sağlanması önemli. Beklentiler bu mutabakatın gerçekleşeceği yönünde. Müttefiklerin mali yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmesi en temel önceliklerden biri. Geçen yıl Lahey'de ülkeler, savunma harcamalarını yüzde 3,5 artı yüzde 1,5 artışla toplamda yüzde 5 seviyesine çıkarma taahhüdünde bulunmuştu. Ankara Zirvesi'nde bu taahhütlerin ne ölçüde hayata geçirildiği kapsamlı bir şekilde değerlendirilecek.

İttifak, mali çerçevenin yanı sıra Ukrayna'daki savaş ve Orta Doğu'daki karmaşık durumu eşzamanlı yönetmek zorunda. Orta Doğu'ya doğrudan müdahale NATO'nun görev tanımında yer almasa da, küresel güvenliğin bölünmez bir bütün olduğu gerçeği yadsınamaz. Rusya-Ukrayna Savaşı'nın devam etmesi, NATO'nun doğu kanadının savunulması açısından hayati önem taşıyor. İttifak tarih boyunca "ağır hasta" veya "ölü" ilan edilse de yeni dinamiklere hızla adapte olmuş ve varlığını sürdürmeyi başarmıştır.

Dönüşüm sürecinin bir parçası olarak NATO; Çin'deki ve Hint-Pasifik bölgesindeki gelişmelerle yakından ilgileniyor. Bu, ittifakın bu bölgelerde askeri bir güç olarak sahaya inme planları yaptığı anlamına gelmese de, küresel güvenliğin bölünmez bir bütün olduğunu hatırlatmak gereklidir.

İttifakın caydırıcı ve etkin konumunu koruması, Avrupalı müttefiklerin savunma harcamaları konusunda daha fazla inisiyatif almasına bağlı. Bu konuda, ABD Başkanı Donald Trump'ın vurguladığı gibi, Avrupa'nın daha fazla katkıda bulunması gerektiği gerçeği önemlidir.

Bölgedeki baskılar göz önüne alındığında zirvenin Türkiye'de düzenlenmesi, ülkenin stratejik öneminin bir göstergesidir. Seksen milyonluk nüfusu ve yetkin ordusuyla Türkiye, NATO'ya büyük bir katkı sağlamaktadır. Türkiye'deki son zirve 2004'te yapılmıştı, bu nedenle Türkiye'nin ev sahibiyken stratejik rolü önemlidir.

Türkiye gibi kilit aktörlerin İttifak'ın kanatlarını güvence altına aldığı bir denklemde, NATO'nun gelecekteki rotası, Avrupalı müttefiklerin kendi güvenliklerinin külfetini üstlendiği bir senaryo üzerine inşa edilmelidir. Trump tarafından ifade edilen "Avrupa'nın daha fazla katkıda bulunması gerektiği" düşüncesi geçerliliğini korumaktadır.

NATO'nun merkez komuta yapısında kademeli bir "Avrupalılaşma" muhtemeldir. Avrupa, ABD'nin askeri desteğine tamamen bağımlı kalmadan kendini savunma kapasitesini artırmak zorundadır. Ancak, bu değişim İttifak'ın nükleer garantisinin devam etmesiyle mümkündür. Ortaklık bağlarının gücüne bakıldığında, bu güvencenin süreceğine şüphe yoktur.

[Jaap de Hoop Scheffer, eski NATO Genel Sekreteridir.]

*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.