Riyad merkezli National Law Center'ın Başkanı Dr. Rashed M. Aba-Namay, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın bölgesel etkileri konusundaki değerlendirmelerini AA Analiz için kaleme aldı.
***
7 Ağustos tarihinde Mekke'de gerçekleştirilen imza töreniyle, Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan arasında bir Ortak Savunma Anlaşması hayata geçirildi. Bu anlaşma, üç ülke arasındaki ilişkileri geleneksel iş birliklerinin ötesine taşıyabilecek bir potansiyel barındırıyor. Anlaşmanın detaylarına göre, taraflardan birine yapılacak bir saldırı, diğerlerine de yapılmış sayılarak savunma işbirliği geliştirilmiş olacak.
Anlaşma, sembolik bir hareketin ötesinde, kurumsal bir yapıya kavuştuğunda bölgesel caydırıcılığı artırabilir ve ülkelerin güvenliğini kendi kapasitelerine dayanarak sağlamalarına olanak tanır, bu da dış müdahalelere olan bağımlılığı azaltır.
Mekke'nin imza yeri olarak seçilmesi de anlaşmaya dini ve kültürel bir anlam katıyor. Mekke, İslam dünyasının manevi merkezidir. Ancak bu sembolik anlam, anlaşmanın hemen bir "İslam NATO’su" olarak görülmesine yol açmamalıdır. İttifakların etkinliği, metinlerinin ötesinde, karar alma mekanizmalarının işleyişinde ve ortak tatbikat yeteneklerinde saklıdır.
Yine de anlaşma, gelişebilecek güçlü bir temel oluşturmaktadır. Üç ülkenin birbirini tamamlayan kapasiteleri dikkat çekmektedir. Suudi Arabistan, enerji kaynakları ve jeopolitik konumuyla önemli bir merkezdir. Türkiye, güçlü ordusu ve gelişmiş sanayisiyle batı kanadını oluştururken, Pakistan savunma deneyimi ve insan kaynaklarıyla stratejik bir ağırlık taşımaktadır. Ancak, Pakistan'ın nükleer kapasitesi ortak bir nükleer koruma anlamına gelmemektedir.
Üç ülkenin askeri güçlerini ekonomik ve teknolojik bir altyapı ile desteklemeleri önemli bir fırsat sunmaktadır. Savunma iş birliği, yalnızca askeri tatbikatlarla sınırlı kalmayarak, ortak üretim, teknoloji transferi ve nitelikli insan gücünün geliştirilmesine odaklanmalıdır.
Güvenlik ve ekonomi birbirinden ayrılamaz. Ordular ticaret yollarını korurken, ekonomik faaliyetler güvenlik için gerekli kaynakları sağlar. Dolayısıyla, Mekke Anlaşması bu bağlamda ekonomik bir koridorun güvenlik altyapısını da oluşturabilir.
Bu koridorun önemli bir parçası Türkiye'dir. Türkiye, Asya ile Avrupa arasında bir geçiş noktası olmanın ötesinde, Akdeniz ve Karadeniz'e açılan stratejik bir merkezdir. Suudi Arabistan'ın yatırım kapasitesi ve Pakistan'ın deniz yolları ile birleşince, çok katmanlı bir altyapı ağı kurulabilir.
Pakistan'ın limanlarından başlayan yük taşımacılığı, Suudi Arabistan üzerinden kara ve demiryolu ile Avrupa'ya ulaşabilir. Böyle bir ağ, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'yle rekabet etmek yerine, bölge ülkelerinin kendi süreçlerini belirlemelerine olanak tanıyan bir yapı sunabilir.
Bu yaklaşım, tek bir güzergaha bağımlılığın risklerini de azaltacaktır. İstanbul-Tahran-İslamabad hattı pratikte önemli bir bağlantıdır ancak çeşitli zorluklar nedeniyle istenilen düzeyde işlememektedir. Çoklu modlar içeren alternatifler, Türkiye ve Pakistan arasındaki bağlantıyı güçlendirebilir.
Ürdün ve Suriye, kara bağlantısında kritik öneme sahiptir. Ürdün, Suudi Arabistan’ın kuzeyini Levant’a bağlarken, Suriye Türkiye’ye ve Doğu Akdeniz’e açılan bir köprüdür. Suriye'deki istikrar bölgesel ekonomik fırsatlar sunabilir.
Tarihî Hicaz Demir Yolu projesi, modern koşullarda yeniden değerlendirilmeli ve yeni demiryolu ağları, lojistik merkezleri ve enerji hatlarıyla desteklenmelidir.
Benzer şekilde, TAPLINE’ın eski koridoru da stratejik olarak değerlendirilebilir. Yeni enerji hatları ve ulaşım yolları için bir temel oluşturabilir ve bölgesel işbirliğini güçlendirebilir.
Bu vizyon, kapalı bir blok oluşturmak yerine, daha dengeli ve çok yönlü ilişkilerin kurulmasını amaçlamalıdır. Türkiye'nin NATO üyeliği ve Suudi Arabistan ile Pakistan'ın geniş uluslararası ilişkileri bu dengeyi sağlayabilir.
Anlaşmanın kalıcı olması için kurumsallaşmaya ve somut adımlar atılmasına ihtiyaç vardır. Ortak savunma projeleri ve yatırımlar, bu yapının sürdürülebilirliğini sağlayabilir.
Tarih, sadece geçici tehditlere dayalı düzenlemelerin uzun ömürlü olmadığını göstermektedir. Ekonomik ve endüstriyel işbirliğiyle desteklenen anlaşmalar daha sağlam temeller oluşturur.
Mekke Anlaşması, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan'ın daha güçlü ve etkin bir bölgesel düzen kurmasına olanak tanıyabilir. Bu sayede taraflar, kendi çıkarlarını koruyarak barışçıl bir işbirliği geliştirebilirler.
[Dr. Rashed M. Aba-Namay, Riyad'daki National Law Center'ın Başkanıdır.]
* Bu makaledeki görüşler yazara aittir ve Anadolu Ajansı'nın editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Muhabir: Muhammed Utku Asker
Yorumlar
Yorum yapabilmek için giriş yap veya üye ol