Hürmüz ve Karadeniz: Küresel Tedarik Zincirlerinin Kırılganlığı

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi'nden Doç. Dr. Erhan Akkaş, savaşların değişen yüzünün küresel enerji ve gıda tedarik zincirlerine olan etkilerini analiz etti.

Modern savaşlar, cephe hatlarından uzaklaşarak limanlar, boğazlar ve ticaret yollarına odaklanıyor. Artık ülkeler sadece askeri değil, ekonomik alanları da hedef alıyor. Bu nedenle, çatışmalar küresel tedarik zincirlerine, enerji piyasalarına ve gıda güvenliğine derin etkiler bırakıyor. Bunu ABD ve İsrail'in İran'a, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik operasyonlarında gözlemliyoruz.

Hürmüz Boğazı ve Karadeniz, kritik enerji ve gıda koridorlarıdır. Hürmüz, enerji arzı için merkezi bir noktadır; Karadeniz ise tahıl ve gübre ticaretinin merkezindedir. Bu bölgelerdeki krizler, küresel fiyatlar üzerinde ciddi baskılar oluşturarak enerji ve gıda güvenliğini tehlikeye atıyor. Kritik limanların korunması bu sebeple önem kazanıyor.

ABD'nin İran'a karşı saldırıları ve Rusya'nın Karadeniz'deki Çornomorsk Limanı'na yönelik operasyonları, iki stratejik ticaret hattında eş zamanlı krizler yaratmıştır. Hürmüz'deki gelişmeler ve Rusya'nın limanlara yönelik saldırıları, modern savaşların yeni stratejilerini ortaya koyuyor. Bu durum, küresel ekonominin yanında uluslararası tedarik zincirlerinin güvencesini de tehlikeye atmaktadır.

Küresel ham petrol ihracatının yüzde 35'i, LNG ihracatının yüzde 20'si Hürmüz'den geçmektedir. Buradaki krizler, enerji ve gübre maliyetlerini yükselterek tarımsal üretimi etkileyebilir. Geçtiğimiz haftalarda ABD-İran gerginliği nedeniyle tanker trafiği azalmış ve güvenlik endişeleri AIS sistemlerinin kapatılmasına yol açmıştır. Bu koşullar, enerji ve gübre piyasalarını olumsuz etkiliyor.

Rusya'nın Çornomorsk Limanı ve Odessa'daki tahıl terminallerine yönelik saldırıları, gıda piyasalarında kriz ve enflasyon riski oluşturuyor. Saldırılar sonrası Odessa’nın sevkiyat hacmi düşmüş, Kernel şirketi 45 bin ton buğday ve 9 bin ton ayçiçek yağının zarar gördüğünü açıklamıştır. Bu durum, Ukrayna'nın buğday ve mısır ihracatını doğrudan etkileyen bir stratejiyi ortaya koymaktadır.

Küresel ekonomiyi tehdit eden birleşik tedarik şoku, enerji ve gıda sektörlerini eş zamanlı etkileyebilir. Hürmüz'deki sorunlar enerji maliyetlerini artırırken, Karadeniz'deki güvenlik sorunları tahıl sevkiyatlarını aksatıyor. Her iki bölgede yaşanan krizler, küresel enflasyonu ve gıda fiyatlarındaki dalgalanmaları tetiklemektedir.

Sonuç olarak, Hürmüz ve Karadeniz küresel ticaretin stratejik noktalarıdır. Karadeniz'deki aksaklıklar sadece fiyat artışlarına değil, gıda güvenliğine de tehdit oluşturabilir. Artan navlun ve sigorta maliyetleri bu hatların sürdürülebilirliğini zorlaştırıyor. Savaş stratejileri artık sınırları değil, tedarik zincirlerini hedef alıyor.

Hürmüz ve Ukrayna limanlarında uzun süreli bir kesinti, enerji ve gübre piyasalarını doğrudan etkileyebilir. Bu durum, 2022 Ukrayna gıda krizinden daha büyük çaplı bir kriz yaratabilir.

Kaynaklar: [1] https://www.weforum.org/stories/economic-growth/strait-hormuz-food-security-crisis-fertilizer/

Kaynaklar: [2] https://www.reuters.com/world/middle-east/hormuz-traffic-slows-multi-week-low-renewed-us-iran-strikes-raise-safety-risk-2026-07-13/#:~:text=LONDON%2FSINGAPORE%2C%20July%2013%20(,on%20vessels%20heightened%20safety%20concerns

Kaynaklar: [3] https://www.reuters.com/world/ukraines-black-sea-ports-lose-third-grain-export-capacity-farmers-union-says-2026-07-15/

Kaynaklar: [4] https://www.reuters.com/world/ukraines-black-sea-ports-lose-third-grain-export-capacity-farmers-union-says-2026-07-15/

Kaynaklar: [5] https://www.kernel.ua/

Kaynaklar: [6] https://www.pravda.com.ua/eng/news/2026/07/13/8043868/

Kaynaklar: [7] https://www.reuters.com/world/ukraines-black-sea-ports-lose-third-grain-export-capacity-farmers-union-says-2026-07-15/

Kaynaklar: [8] https://www.reuters.com/business/rpt-russia-halts-don-azov-channel-shipping-affecting-grain-trade-after-ukraine-2026-07-10/

Kaynaklar: [9] https://www.iramcenter.org/iran-israil-catismasi-bolgesel-ve-kuresel-boyutlar-2645

Doç. Dr. Erhan Akkaş, Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi İktisat Bölümü Öğretim Üyesidir.

*Makalelerdeki görüşler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.