Uluslararası İlişkiler Analizler Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Cavid Valiyev, Azerbaycan ile Filistin arasındaki ilişkilerin tarihsel gelişimini ve mevcut durumunu AA Analiz için ele aldı.
***
16 Temmuz 2026’da Azerbaycan’ı ziyaret eden Filistin Başbakanı Muhammed Mustafa, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Başbakan Ali Esedov ve Milli Meclis Başkanı Sahibe Gafarova ile görüşmeler gerçekleştirdi. İkili ilişkilerin derinleştirilmesi amacıyla yapılan bu görüşmeler, Filistin’in uluslararası tanınırlığının arttığı ve izole durumundan çıkması noktasında desteklerin yoğunlaştığı bir döneme denk gelmiştir. Bu temaslar, Filistin'in tarım ürünlerinin Azerbaycan’a avantajlı koşullarda ihracını ve ekonomik iş birliğinin genişletilmesini de kapsayan önemli gelişmelerle sonuçlandı.
Görüşmeler sırasında İlham Aliyev, Azerbaycan'ın Doğu Kudüs’ü başkent kabul eden bağımsız bir Filistin Devleti kurulmasına olan desteğini yineledi. Muhammed Mustafa, Azerbaycan devletine ve halkına Filistin davasına verdikleri sürekli siyasi, diplomatik ve insani destek için teşekkür ederek, bu katkının Filistin halkı tarafından unutulmayacağını belirtti.
Azerbaycan ve Filistin arasındaki diplomatik bağlar yeni değil; Azerbaycan'ın bağımsızlığını kazandığı dönemlere dayanıyor. İlk resmi diplomatik ilişkiler 15 Nisan 1992'de kurulmuştu. Bu tarihten sonra Azerbaycan, iki ülke arasındaki ilişkileri ve uluslararası örgütler kapsamında Filistin'in devlet olarak tanınmasını destekledi. Kilit bir dönüm noktası, Ekim 2009’da Filistin Dışişleri Bakanı Riyad el-Maliki’nin Azerbaycan’a yaptığı ziyaret oldu. Bu ziyarette, siyasî istişareler ve Filistinli diplomatların Azerbaycan’da eğitimi konularında mutabakat zaptı imzalandı. Ziyaretten kısa bir süre sonra, Ekim 2011’de Azerbaycan’da Filistin’in doğrudan temsilciliği açıldı ve bu temsilciliğin masrafları Azerbaycan tarafından karşılanmaya devam ediyor. 2011'de Mahmut Abbas'ın Azerbaycan ziyareti, bu ülkeden üst düzey ilk ziyaretti ve iki devletli çözümün Azerbaycan'ın politikası olduğu vurgulandı.
Mahmut Abbas’ın ziyaretinden sonra ilişkiler hızla gelişirken, Azerbaycan’ın Filistin’e sağladığı maddi destek de arttı. 11 Haziran 2013'te Bakü’de düzenlenen bir konferansta Filistin’e 5 milyon dolarlık yardım açıklandı. 29 Eylül 2014'te Gazze Şeridi’ndeki insani krize 635 bin dolar yardımda bulunuldu. Nisan 2018’de Bağlantısızlar Hareketi Filistin Bakanlar Komitesi’nin toplantısı Bakü’de yapıldı. Aynı yılın kasımında Filistin liderliğinin talebiyle Azerbaycan, Asya’daki Filistin Büyükelçileri Konferansı’na ev sahipliği yaptı. Bu toplantılar, Filistin üzerindeki baskıların arttığı bir dönemde gerçekleşerek uluslararası gündeme katkı sağladı.
Karabağ Zaferi’nin ardından Azerbaycan ile Filistin arasındaki ilişkiler daha da güçlendi. Kasım 2022'de Azerbaycan Milli Meclisi, Filistin'de bir Azerbaycan temsilciliği açma kararını onayladı. Filistin Dışişleri Bakanı Riyad Maliki bu gelişmeyi, başkentinin Doğu Kudüs olduğu bir Filistin Devleti'nin kurulması adına önemli bir adım olarak değerlendirdi. Azerbaycan’ın Filistin’deki temsilciliği 31 Mart 2023’te açıldı ve aynı dönem Filistin’de bir okul inşa edilmesine karar verildi.
Azerbaycan, BM Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) vasıtasıyla bu ülkeye düzenli insani yardımlar yapmaktadır. 2023’te Gazze’ye 2 milyon dolar yardım ayıran Azerbaycan, toplam 37 Filistinli öğrenciye eğitim imkânı sunmakta ve bunların 23’ü "Haydar Aliyev Uluslararası Eğitim Bursu" ile eğitimine devam etmektedir. Bu öğrenciler, çatışmalar sırasında Gazze’den Azerbaycan’a getirilmiştir.
Azerbaycan, bağımsız Filistin Devleti'nin kurulmasına BM çerçevesinde de destek vermektedir. Gazze'de devam eden çatışmalar sırasında, BM Genel Kurulu'ndaki kritik oylamalarda Azerbaycan'ın desteği belirgin olmuştur. 12 Haziran 2025’te BM Genel Kurulu’nda yapılan oylamada, Gazze'de acil ateşkes ve insani yardımların ulaştırılması kararlarına destek verilmiştir. Ayrıca, 19 Eylül 2025’teki oylamada, iki devletli çözüm için somut adımların desteklendiği kararda İsrail'le ilgili eleştirilerin yapıldığı deklarasyon kabul edilmiştir. Bu karar, Filistinli yetkililerin BM toplantılarına katılımının ABD tarafından engellenmesine de karşı çıkmıştır. Azerbaycan’ın BM Temsilciliği, 3 Aralık 2025'te yapılan oylamada, BM’nin Filistin’e karşı sorumluluğunu teyit eden karara destek vermiştir.
Sonuç olarak, Azerbaycan ve Türkiye'nin Filistin politikaları, Doğu Kudüs'ün başkent olduğu bir Filistin Devleti'nin kurulması noktasında ortak bir zemin oluşturmaktadır. Anlatılanlar, Azerbaycan’ın Filistin’e sağladığı desteğin bir bölümünü teşkil etmektedir. Azerbaycan, kendi toprakları işgal altındayken ve ekonomik zorluklarla mücadele ederken dahi bu desteği sağlamıştır. Ülkenin Filistin meselesine yaklaşımı, BM Güvenlik Konseyi kararları ve uluslararası hukuk temelli olmuştur. Bu bağlamda, Azerbaycan, kendi işgal sorunları sırasında olduğu gibi, sonrasında da uluslararası hukukun ilkelerinin hayata geçirilmesini savunmuştur.
[Dr. Cavid Veliyev, Uluslararası İlişkiler Analizler Merkezi Yönetim Kurulu Üyesidir.]
* Bu makaledeki görüşler yazara aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
Yorumlar
Yorum yapabilmek için giriş yap veya üye ol