İlk Okuma Arkadaşı Cin Ali: Ankara Müzesi Kuşakları Birleştiriyor

Ankara'da, pek çok neslin ilk okuma arkadaşı olarak kabul edilen Cin Ali, kendi müzesi aracılığıyla ziyaretçilerini çocukluk dönemlerine taşıyor. Cin Ali Müzesi'nde 2022 yılından bu yana görev yapan Çiğdem Çiçek Akay, müzenin kuruluş hikayesini ve Cin Ali karakterinin farklı kuşaklar arasındaki önemini ziyaretçilere aktardı.

Türkiye genelinde birçok kişinin okuma yolculuğuna başlarken Cin Ali ile tanıştığı bu karakter, Ankara'daki müze binasında geçmişten günümüze uzanan bir anlatımla hayat buluyor. Müze, 1968 yılına ait kitapların yanı sıra, o döneme ait eğitim materyallerini, oyunları, sınıf ortamlarını ve görme engelli bireylerin erişimi için Braille alfabesiyle hazırlanan yayınları sergiliyor. 2022'den bu yana Cin Ali Müzesi'nde görev yapan Çiğdem Çiçek Akay, müzenin başlangıç hikayesinden Cin Ali’nin Ankara ile olan kültürel bağlarına kadar birçok detayı gözler önüne serdi.

"Cin Ali'yi okuyan kuşaklar, Cin Ali'yi bulmak için arama sürecine giriyor," şeklinde bir ifade kullanıldı.

"Cin Ali benim ilk okuma arkadaşımdı," ifadesi de müzenin anlatımında yer aldı.

Akay, Cin Ali'nin gündeme gelmesini iki farklı gazetenin karşılıklı yayınlaşmasıyla ilişkilendirdi. Milli Eğitim Bakanlığı sisteminde 2005 yılında bir değişiklik yapılmasıyla birlikte fiş sistemi kaldırılıp yerine ses temelli bir sistem getirildi. Bu sistem değişikliğini gazeteler, Cin Ali kitaplarını merkeze alarak duyurdu; bir gazete 'Cin Ali müfredattan çıkarıldı' haberi verirken, diğer gazete buna karşılık 'Cin Ali bizimdir' şeklinde yanıt verdi. Bu karşılıklı yayın trafiği, Cin Ali’yi toplumsal gündeme taşıdı ve Cin Ali’yi okuyan kuşakların karakteri bulma çabasını başlattı. Akay, çocukluk arkadaşı ve ilk okuma arkadaşı olan Cin Ali'nin nerede olduğunu sorgulamaya başladıklarını belirterek, bu arayışın müzenin kuruluş hikayesini tetiklediğini aktardı.

"1968 yılına ait Cin Ali kitapları müzede mevcut," denildi.

"Bu müze, görme engelli çocukların ilgisini çeken bir merkezdir," vurgulandı.

Akay, müzede görme engelli bireylerin kullanımına özel olarak basılmış kitapların ve onlara yönelik oyunların bulunduğunu açıkladı. Fiş sisteminin başka bir adıyla cümle yöntemi metodu olduğunu belirten Akay, öğrencilerin fiş üzerindeki cümleleri ezberleyip keserek kelime kelime, hece hece sese doğru bir ilerleyiş izlediğini anlattı. Bu yöntem, sesin anlamlı bir cümle içinde öğrenilmesini ve bütünün kavranmasını sağlayan bir sistemdir. Müzede Cin Ali’nin hikayesini sundukları ilk bölümde yazarın ve ailesine ait eşyalar sergileniyor. 1968 yılına ait Cin Ali kitapları müzede bulunuyor. Görme engelli çocuklar için Braille alfabesiyle basılmış kitaplar da mevcuttur. Yazarın 1960'lı yıllarda tasarladığı oyun odaklı okuma metotlarının üç boyutlu hale getirildiğini belirten Akay, bu oyunları gözlemleyebilecekleri bir bölümün olduğunu söyledi. Ayrıca 60'lı, 70'li ve 80'li yıllara ait eğitim materyallerinin sergilendiği bir dönem sınıfı alanı da mevcut. Müze, görme engelli çocuklar için ilgi çekici bir mekân. Müze, görmeyen çocuklarımız için Cin Ali kitaplarını özel olarak bastırdı ve yazarın oyun okuma metodundan bazı oyunları onlar için özel olarak geliştirdi. Ziyaretçiler bu oyunları gördüklerinde memnuniyet duyuyor ve bu deneyimden çok mutlu ayrılıyorlar dedi.

"Cin Ali sürekli olarak yedi yaşında hiç olgunlaşmadı," şeklinde bir bilgi verildi.

İlkokul öğretmeni ve yazar Rasim Kaygusuz tarafından kaleme alınan Cin Ali kitaplarının Bahçelievler bölgesinde geçtiğini ve Cin Ali'nin aslında Ankara kökenli olduğunu açıklayan Akay, Cin Ali'nin Ankara'da, onların on kitaplık serisinin Ankara Bahçelievler sokaklarında geçtiğini belirtti. Kitapların, Anıtkabir çevresinde şekillenen bir hikâyeye sahip olduğunu ifade etti. Bu kitaplarda 1. Cadde ve 5. Cadde'yi gezerler; 5. Cadde'de ise 8. kitapta Cin Ali'nin gittiği bir parkın yer aldığı belirtildi. Bu parkın günümüzde Metin Oktay Parkı adını taşıdığını ekledi. Akay, her yıl Temmuz ayının ilk pazar günleri bu parkta dönemin çocuk oyunlarını oynadıklarını, 7 yaşından 77 yaşına kadar herkesi bu etkinliğe davet ettiklerini söyledi. Bu parkı canlandırma isteği taşıdıklarını ve bu parkın kendileri için önemli bir yer olduğunu dile getirdi. Cin Ali'nin sürekli olarak yedi yaşında kalmasının sebebi, tüm Türkiye'ye okumayı basit bir şekilde öğretme amacı taşımasıydı. Büyümeyen bir karakter olarak onlarla birlikte yolculuk ediyor.

"Yazarın imzası bulunan tek kitap, torunu Başağa'ya verildi," bilgisi paylaşıldı.

Müzede yoğun olarak kullanılan sarı rengin, Cin Ali'nin ilk ve son kitabının sarı tonundan ve bu rengin taşıdığı sıcak anlamdan kaynaklandığını belirten Akay, bu rengin kurumsal renk olarak seçildiğini açıkladı. Yazarın Cin Ali kitaplarını bir metod kitabı olarak tasarladığı için isim seçiminde büyük özen gösterildiğini ifade etti. Alfabenin ilk sesinin 'A' ile başlaması ve Ali isminin üç sesli olması, çocuğun herhangi bir an okuyabileceği bir isim seçimi olarak değerlendirildi. Bu nedenle 'Ali' isminin tercih edildiğini dile getirdi. "Bizim Ali akıllı ve çalışkan Cinliği temsil ediyor. Çöp adam figürleri ise, parmak kası henüz gelişmemiş bir çocuğun rahatça çizebileceği çizimlerden ilham aldı. Kurumsal renk olarak sarı rengi seçtik. Müzede en çok sarı tonunu göreceksiniz. Çünkü Cin Ali'nin birinci kitabı, yani Cin Ali'nin atı kitabı sarı renkli bir yayın; uyarıcı ve sıcak bir renk. Müze tasarım sürecinde birinci kitabı kurumsal renk olarak belirledik. 1968 yılı baskılarını ziyaretçiler, 'hazine' olarak adlandırdığımız odaya girdiğinde kitabın 1968 baskılarını görebilecek ve onları orada sürpriz bir şekilde karşılayacaklar. Yazarın imzasını attığı tek kitap, torunu Başağa'ya verdi. Bu kitabı imzaladıktan kısa bir süre sonra, Başağa 62 yaşında aralarından ayrılacak."

"Müze, 7 yaşından 77 yaşına kadar geniş bir kitleye hitap eden bir yapıdır," şeklinde bir değerlendirme yapıldı.

Ziyaretçilerin müzeden kendi kişisel hikâyelerini keşfettiklerini ve bu süreçte duygusal olarak etkilendiklerini, heyecanlandıklarını dile getiren Akay, müzenin geniş kapsamını vurguladı. Müze, 7 yaşındaki çocuklardan 77 yaşındaki yetişkinlere hitap ettiği için ziyaretçilerin tepkileri çeşitlilik gösteriyor. Akay, burada kendi çocukluk arkadaşına doğru bir yolculuk yaptığını, kendi 7 yaşlarına dönüştüğünü ifade etti. Ziyaretçiler, kendi okul anılarını ve Cin Ali'yi nasıl okuduklarını paylaşarak kendilerini anlatıyorlar. Bu durumun ziyaretçileri duygulandırdığını ve müzenin onlar için oldukça nostaljik bir deneyim sunduğunu belirtti. Küçük ziyaretçilerin keşiflerle karşılaşması da müzenin özelliğidir. Zira yazarın 7. kitapta Cin Ali'yi canlandırdığı oyunlar mevcuttur. Küçük ziyaretçiler, o karakterin oynadığı oyunları bu mekânda deneyimleyebiliyorlar ve karakteri daha yakından tanıma fırsatı buluyorlar. Dönem sınıfı ziyaretlerinde, anne babalarıyla siyah önlük giyerek mutlu ve heyecanlı anlar yaşıyorlar. Bu anları sorgulamaya başladıklarını gözlemledi. Farklı tepkilerle karşılaştıklarını aktardı. Müze, 7'den 77'ye kadar herkese açık ve davetlidir. Çünkü her neslin kendi hikayesini bulacağına inanıyorlar. Kendi çocukluklarına ait, o sürecin bir parçası olan pek çok şeyi burada deneyimleyeceklerine inandıkları için herkesi beklediklerini sözlerine ekledi.