ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin İran'la vardığı anlaşmanın ardından petrol fiyatlarının savaş öncesi seviyelere düşmesi, Orta Doğu'daki jeopolitik krizi kendi lehine çeviren Rusya'nın bu avantajı ne kadar sürdürebileceği sorusunu gündeme getirdi.
İsrail ve İran arasındaki çatışmalar ile Hürmüz Boğazı'ndaki arz kesintisi endişeleri, petrol fiyatlarını son yılların en yüksek seviyelerine çıkardı ve bu durum, sadece üretici ülkeleri değil, enerji ticaretinden taşımacılığa kadar geniş bir ekosistemi etkiledi.
Çatışmaların ilk döneminde, dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın uzun süre kapalı kalabileceği beklentisiyle petrol piyasaları gerildi ve Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık 100 dolar seviyesinde dengelendi.
Ancak Trump yönetiminin İran'la yürüttüğü görüşmelerde ilerleme sağlandığı açıklamaları ve tarafların anlaşmaya yakın olduğuna dair işaretlerle piyasalardaki risk primi hızla düştü. Bu süreçte Brent petrol, 12 Haziran'da 10 Mart'tan bu yana ilk kez 90 doların altına inerek günü 87,33 dolardan kapattı.
İran ve ABD'nin Pakistan arabuluculuğunda yürütülen görüşmeler sonucunda 14 Haziran'da çatışmanın sona erdirilmesi ve sorunların müzakere yoluyla çözülmesini içeren 14 maddelik bir anlaşmaya varmasıyla düşüş hızlandı. Brent petrol, 15 Haziran'da yüzde 5,8 değer kaybederek 82,24 dolara geriledi.
Anlaşmaya yönelik iyimserliğin sürmesiyle birlikte Brent petrol, 16 Haziran'da 2 Mart'tan bu yana ilk kez 80 doların altına inerek günü 78,67 dolardan tamamladı. İslamabad Anlaşması olarak adlandırılan bu anlaşma, 18 Haziran'da İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Trump tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe girdi.
Böylece, Hürmüz Boğazı'ndaki ticari gemi geçişleri son 5 günde savaş öncesi seviyenin yüzde 25'ine ulaşırken, özellikle ham petrol ve petrol ürünleri akışında belirgin bir artış gözlemlendi ve Brent petrolün varil fiyatı, 27 Şubat'tan bu yana ilk kez 75 doların altına düşerek dünü 73,87 dolardan tamamladı.
Rusya-Ukrayna Savaşı'nın ardından ağır yaptırımlarla karşılaşan Moskova, jeopolitik krizin etkisiyle son aylarda enerji piyasalarında yaşanan arz endişeleri nedeniyle yeniden önem kazandı.
Hürmüz Boğazı'ndaki kesintilerin küresel petrol arzını tehdit etmesi ve fiyatları yükseltmesi üzerine ABD yönetimi, piyasadaki sıkışıklığı hafifletmek için Rus petrolüne yönelik bazı yaptırımlarda geçici esneklik sağladı. Bu esneklik ve yükselen petrol fiyatları, Moskova'nın enerji gelirlerini destekledi.
Rus finans kuruluşu Sberbank tarafından yapılan değerlendirmeler, Orta Doğu'daki savaşın petrol fiyatlarını artırmasının Rusya'nın emtia ihracat gelirlerine olumlu yansıdığını gösteriyor. Banka, bu nedenle ülkenin 2026 yılı emtia ihracatı tahminini yukarı yönlü revize etti. Rusya Maliye Bakanı Anton Siluanov da petrol fiyatlarındaki yükseliş sayesinde bütçeye yaklaşık 200 milyar ruble ilave gelir sağlandığını belirtti.
Buna karşın, petrol fiyatlarındaki düşüş ve Orta Doğu kaynaklı arz risklerinin azalması, Moskova'nın son aylarda elde ettiği kazanımların sürdürülebilirliğine dair soru işaretlerini artırdı.
ABD Hazine Bakanlığı'na bağlı Yabancı Varlıkları Koruma Ofisi'nin (OFAC) nisan ayında yayımladığı genel lisansta, Rus menşeli ham petrol ve petrol ürünlerine ilişkin bazı işlemlere tanınan yaptırım muafiyetinin 17 Haziran'da sona ereceği belirtilmişti. Ancak Bakanlık bu tarihte yeni bir uzatma duyurusu yayımlamazken, Trump yönetimi bu durumun yaptırımların yeniden devreye alınacağı anlamına gelip gelmediği konusunda net bir açıklama yapmadı.
Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov, dün yaptığı açıklamada, Rusya ile ABD'nin ikili ilişkilerde uzun süredir devam eden sorunların çözümüne yönelik yeni bir istişare turu düzenlemeyi planladığını söyledi.
Ryabkov, iki ülke arasındaki "karşılıklı rahatsızlık yaratan konuların" giderilmesine yönelik diyalogun çeşitli zorluklarla karşı karşıya olsa da yeni istişarelerin yaz sonuna kadar gerçekleştirilmesini beklediğini belirtti. Bu açıklamalar, taraflar arasındaki iletişim kanallarının açık kalacağına yönelik beklentileri güçlendirdi.
Petrokimya veri sağlayıcı ICIS'in Petrol Piyasaları ve Enerji Dönüşümü Direktörü Ajay Parmar, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, ABD/İsrail-İran Savaşı'nın Rusya açısından önemli kazanımlar yarattığını söyledi.
Parmar, krizin yaşanmaması durumunda Batılı ülkelerin Rusya'ya karşı uygulanan yaptırımlarda aynı esnekliği göstermesinin zor olduğunu belirtti. "Petrol gelirlerine büyük ölçüde bağımlı olan Rusya için petrol fiyatlarının düşük seviyelerde seyretmesi oldukça olumsuz olur. Fiyatlar yüksek kaldığı sürece Rusya'nın bu durumdan fayda sağlamayı sürdürmesi muhtemel görünüyor." dedi.
Washington Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsü Misafir Öğretim Üyesi Kate Dourian, Orta Doğu'daki çatışmaların bu yılın başında Rusya'ya beklenmedik bir gelir artışı sağladığını belirterek, petrol fiyatlarındaki yükseliş sayesinde Rusya'nın ham petrol ihracat gelirlerinin mart ayında neredeyse iki katına çıktığını aktardı.
Dourian, bu avantajın kalıcı olmasının zor olduğunu belirtti ve "Rusya'nın petrol ve doğal gaz gelirleri 2025'te sert şekilde geriledi, gölge filo üzerinden ham petrol taşıma maliyeti 2022'den bu yana 10 kat arttı ve Körfez arzı normale döndüğü anda Rusya yüksek fiyatlardan elde ettiği avantajı kaybedecek. Yüksek fiyatlar Rusya'ya yardımcı oldu ancak ülkenin mali sorununu çözmedi, yalnızca erteledi." ifadelerini kullandı.
Yorumlar
Yorum yapabilmek için giriş yap veya üye ol