2026 Nobel Kimya Ödülü, Asimetrik Sentez ve Otokataliz Keşfi Nedeniyle Kagan ve Soai'ye Verildi

2026 Nobel Kimya Ödülü, asimetrik organik sentez süreçlerinde otokatilizin gösterdiği doğrusal olmayan etkileri ortaya çıkarmaları sebebiyle Paris-Sud Üniversitesi’nden Fransız kimyager Henri Kagan ve Tokyo Bilim Üniversitesi’nden Japon kimyager Kenso Soai’ye takdim edildi.

Bu yılki Nobel Kimya Ödülü sahipleri, İsveç’in başkenti Stockholm’de İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nde düzenlenen resmi bir basın toplantısıyla duyuruldu. Ödül, kimyasal reaksiyonların bir molekülün iki farklı ayna görüntüsünden yalnızca birini nasıl üretebildiğini aydınlatan keşifler nedeniyle iki bilim insanına verildi.

İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Ellen Moons, toplantıda yaptığı açıklamada, ödülün gerekçesini detaylandırdı. Moons, "Bu yılki ödül, kimyanın bir molekülün ayna görüntülerinden birini seçme mekanizmasıyla ilgilidir. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkileri ve otokatalizi keşfettikleri için Henri Kagan ve Kenso Soai'ye bu ödülü vermeye karar verdi" dedi.

"Henri Kagan ve Kenso Soai, yüz yılı aşkın süredir çözülemeyen karmaşık bir kimya problemini çözüme kavuşturdu" şeklinde bir değerlendirme yapıldı.

Nobel Kimya Ödülü Komitesi Başkanı Heiner Linke, ödülün kimyanın temel ilkeleriyle olan ilişkisine dikkat çekti. Linke, "Bu ödül, kimyanın temel prensipleriyle doğrudan bağlantılıdır. Birçok molekül, birbirinin ayna görüntüsü olan iki farklı yapıya sahiptir. Bu moleküller birbirine benzer ancak tamamen aynı değildir. Ellerimi üst üste koyduğumda, bu yapıları tam olarak örtüştüremem. Bu moleküllere Yunanca kökenli 'el' anlamına gelen kelimeden türetilen 'kiral' (chiral) adı verilir. Tıpta kullanılan pek çok etkili molekül kiraldir. Bir molekülün belirli bir formu tedavi edici etki gösterirken, diğer formu ya etkisiz kalır ya da bazı durumlarda zararlı sonuçlar doğurabilir. Kiralitenin kimyasal alandaki bu önemi, önemli bir soruyu gündeme getiriyor: Kimya, iki ayna görüntüsü arasından nasıl bir seçim yapıyor?" şeklinde konuştu.

<

Linke, ödülün sahiplerinin, başka kiral moleküller kullanmadan yalnızca tek bir ayna görüntüsünü üreten bir kimyasal tepkime geliştirmelerini sağladığını belirtti. Bu başarı, milyarlarca yıl önce yaşamın kiralitesini ortaya çıkaran süreçlerden bu yana ilk kez gerçekleşti. Henri Kagan ve Kenso Soai, yüz yılı aşkın süredir çözülemeyen bir kimya bilmecesine yanıt getirdi. Homokiralite durumunun kendiliğinden nasıl ortaya çıkabileceğini gösteren geliştirdikleri kimyasal tepkimeler olağanüstü düzeydeydi.

Açıklamada, iki bilim insanının bulgularının, özellikle ilaç üretimi için kullanılacak tepkimelerin tasarlanması açısından kritik öneme sahip olduğu kaydedildi.

<

"Soai tepkimesi" olarak adlandırılan kimyasal reaksiyon, ismini doğrudan bilim insanının kendi deneyinden almıştır.

<

Ödülü paylaşacak olan isimler arasında Japon kimyager Kenso Soai yer aldı. Soai, basın toplantısına telefonla bağlanarak duygularını ifade etti ve "Bu, hayatımın en heyecan verici günü. Bu ödülü Profesör Henri Kagan ile paylaşmaktan büyük mutluluk duyuyorum" dedi. Haberi aldığında, Soai alışverişte olduğunu aktardı.

<

1930 yılında Fransa doğumlu olan Henri Kagan, Fransa’nın Orsay kentinde bulunan Paris-Sud Üniversitesi’nde akademik çalışmalarını sürdürüyor. Japon doğumlu Kenso Soai ise 1950 yılında Tokyo Bilim Üniversitesi’nde araştırmalarına devam etmektedir.

<

İki bilim insanı, 12 milyon İsveç kronu (yaklaşık olarak bir milyon Euro) tutarındaki para ödülünü eşit olarak paylaşacak şekilde anlaşma yaptı.

<

Bu Kimya Ödülü, bu yılki Nobel ödülleri sezonunun üçüncü ödülü konumundaydı. Daha önce açıklanan Nobel Fizik Ödülü ise, Güney Kutbu’nda uzaydan gelen atom altı parçacıkların tespitindeki öncü çalışmaları nedeniyle Belçikalı Francis Halzen'e verilmişti.

19. yüzyılda dinamit başta olmak üzere askeri alanda yoğun olarak kullanılan buluşlardan önemli bir servet elde eden İsveçli iş adamı Alfred Nobel’in vasiyetiyle kurulan bilim, edebiyat ve barış ödülleri 1901’den beri verilmektedir. Bu yapıya ek olarak, 1968 yılında 300. yıl dönümünü kutlayan İsveç Merkez Bankası’nın Nobel Vakfı’na yaptığı bağışla kurulan Nobel Ekonomi Ödülü de ekonomi alanında en başarılı bulunan kişilere teslim ediliyor.