Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB), eylül ayına ait üretici ve market arasındaki fiyat farklılıkları ile girdi maliyetlerindeki değişimleri ele alan raporu yayımladı. Hazırlanan bu çalışma, eylül ayında üretici ve tüketici fiyatları arasındaki ayrışmanın en belirgin şekilde limonda yaşandığını ortaya koydu.
TZOB, yayımladığı raporla, eylül ayında üretici ve market fiyatları arasındaki farkın limonda yüzde 633,4 gibi en yüksek bir oranda tespit edildiğini bildirdi. Bu yüksek farkın detaylarına bakıldığında, limondaki fiyat farkının yüzde 339,1 olduğu belirlendi. Bu ayrışmanın diğer ürünlerdeki durumları ise şu şekilde gerçekleşti: kuru incirde yüzde 337,8, havuçta yüzde 237,9, elmada yüzde 228,3 ve maydanozda yüzde 228,3 oranında bir fark gözlendi. Limon fiyatı, diğer ürünlere kıyasla 7,3 kat, kuru incir ve havuç ise 4,4 kat, elma ise 3,4 kat ve maydanoz ise 3,3 kat daha yüksek seviyede satıldı.
Belirtilen fiyat seviyeleri arasındaki değişimler somut verilerle desteklendi. Üretici seviyesinde limonun 7 TL olarak belirlendiği rakam, markette 51 lira 34 kuruşa yükseldi. Benzer şekilde, 130 lira olan kuru incir markette 570 lira 77 kuruşa satıldı. Havuç için üretici fiyatı 11 lira iken, markette 48 lira 16 kuruşa ulaştı. Elma için üreticiden 21 lira 66 kuruş olan fiyat, markette 73 lira 20 kuruşa çıktı. Maydanoz için üretici fiyatı 7 lira 66 kuruş iken, markette 25 lira 14 kuruşa satıldı.
Eylül ayı verilerine göre, fiyat artışının en yoğun yaşandığı ürün markette patlıcan oldu; üreticide ise kuru fasulye fiyatları yükseldi. Buna karşın, fiyat düşüşünün en fazla görüldüğü ürünler markette limon iken, üreticide kuru incir fiyatlarında düşüş yaşandı.
Market analizlerinde incelenen 36 ürünün 25’inde fiyat artışı tespit edilirken, 11 üründe ise fiyat düşüşü gözlemlendi. Eylül ayında markette fiyat artışının en yüksek yüzdesi yüzde 26 ile patlıcan olarak kaydedildi. Patlıcandaki fiyat artışını yüzde 21,1 ile kırmızı mercimek, yüzde 18,5 ile sivri biber, yüzde 16,4 ile yeşil mercimek ve Antep fıstığı takip etti. Fiyat düşüşünün en belirgin olduğu ürün ise yüzde 39,5 oranında limon oldu.
Limon fiyatındaki düşüşü yüzde 33,4 ile yeşil soğan, yüzde 21 oranında kuru soğan, yüzde 18,3 ile elma ve yüzde 14,3 ile mısırözü yağının gerçekleştiği rapor edildi.
Üretici verilerinde ise fiyat düşüşü açısından en çarpıcı durum kuru incirde yüzde 48 oranında gerçekleşti. Bu düşüşün yanı sıra, eylül ayında üreticide toplam 28 ürünün 16’sında fiyat artışı, 11’inde ise fiyat düşüşü kaydedildi. Bir ürün için ise fiyat üzerinde herhangi bir değişim gözlenmedi. Kuru incir fiyatındaki düşüşü yüzde 30, limon fiyatındaki düşüş ise yüzde 20,7, patateste yüzde 14,1 ve kuru soğanda yüzde 13,6 oranında gerçekleşti.
Üretici tarafında ise fiyat artışının zirvesi yüzde 62,5 ile kuru fasulyede görüldü. Kuru fasulyedeki fiyat artışını yüzde 23,3 ile patlıcan, yüzde 15,5 ile elma, yüzde 13,1 ile kabak ve yüzde 12,1 ile yeşil mercimek oranlarında artış yaşandı.
Raporun bir bölümünde, yaşanan fiyat artışlarının nedenleri sıralandı. Kuru incir fiyatlarındaki düşüşün sebebi olarak, TARİŞ’in alım fiyatını henüz açıklamaması ve bu durumun piyasada fiyatların geçen sezonun altına inmesine yol açması gösterildi. Limonda ise hasat döneminin devam etmesi ve depolardaki ürünlerin piyasaya arz edilmesi nedeniyle arzın artması ve buna bağlı olarak fiyatların gerilemesi açıklandı. Patates ve kuru soğan özelinde ise hasadın sürdüğü için piyasaya ürün arzının artması, fiyatların düşmesine neden oldu. Öte yandan patlıcan ve kabaklarda ise olumsuz hava koşulları ile tarladan seraya geçiş döneminde olunması sebebiyle arzın daraldığı ve fiyatların yükseldiği vurgulandı.
Eylül ayında mazot fiyatlarında aylık bazda yüzde 12,8 artış kaydedildi.
Ziraat Odaları aracılığıyla girdi piyasalarından alınan fiyat verilerine göre, eylül ayında DAP gübresi yüzde 9,9, ÜRE gübresi yüzde 6,7, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 6,6, amonyum nitrat gübresi yüzde 6,3 ve amonyum sülfat gübresi yüzde 1,4 oranında artış gösterdi. Geçen yılın eylül ayına kıyasla bu artışlar şöyledir: amonyum nitrat gübresi yüzde 69,2, amonyum sülfat gübresi yüzde 55,6, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 38,6, DAP gübresi yüzde 35,9 ve ÜRE gübresi yüzde 13,7 oranında yükseldi. Süt yemi ve besi yemi fiyatları da eylül ayında yüzde 4,4 ve yüzde 4,2 artış gösterdi. Son bir yıla bakıldığında ise besi yemi ve süt yemi fiyatlarında yüzde 31,8 gibi yüksek bir artış gözlemlendi. Elektrik fiyatları yıllık bazda yüzde 25,1 artarken, tarım ilacı fiyatları yüzde 27,7 artış gösterdi. Ayrıca, eylül ayında mazot fiyatları aylık olarak yüzde 12,8 artarken, yıllık bazda yüzde 70,7 oranında yükseldi.
"Hasat döneminde çeltik ithalatının durdurulması gerekmektedir," ifadelerini kullanan TZOB Başkanı Şemsi Bayraktar, önemli açıklamalarda bulundu. Bayraktar, bu dönemde alınacak kararların sadece üreticinin mevcut yılki gelirini değil, aynı zamanda gelecek yıl yeniden üretim yapma kapasitesini de etkileyeceğini belirtti. Türkiye'nin 2025 yılında 998 bin 980 ton çeltik üretimi gerçekleştirmesi beklenirken, 2026 yılı için birinci tahmin yüzde 7,7 artışla 1 milyon 74 bin 810 tona ulaşması öngörülüyor. Hasat zamanı, yerli ürünlerin kısa sürede yoğun bir şekilde piyasaya çıkmasını sağlıyor. Bu dönemde ithalatın devam etmesi, çeltik işleyen işletmelerin yerli ürün alımlarını ertelemesine ve üreticilere sunulan fiyatlar üzerinde baskı oluşturabilecek bir etki yaratabilir.
Çiftçilerin gübre, mazot, tohum, ilaç, sulama, işçilik ve finansman giderlerini karşılamak zorunda olduğu göz önüne alındığında, ürünlerini satmak için uzun süre bekleme imkanının bulunmadığını vurguladı. TMO’nun alım fiyatlarını gecikmeksizin açıklaması gerektiğini ifade etti. Fiyatların belirlenmesinde çiftçilerin gerçek üretim maliyetlerinin esas alınması ve emeklerinin karşılığını almalarını sağlayacak makul bir gelir düzeyinin hedeflenmesi gerektiğini belirtti.
Başkan Bayraktar, hasat döneminde çeltik ithalatının kesinlikle durdurulması gerektiğini tekrar dile getirdi. Alım koşulları ve takvimi önceden duyurulmalı, gerekli yerlerde TMO fiilen alım yaparak piyasada üretici lehine bir güvence oluşturulmalıdır. Çiftçilerin maliyetlerinin altında satış yapmaya zorlanmaması ve mağduriyet yaşamaması gerektiği ifade edildi. Sanayiciler ve çeltik işleyen işletmelerin öncelikle yerli üreticiden ürün temin etmelerinin teşvik edilmesi gerektiğini ekledi. Gümrük vergileri ve ithalat uygulamaları, yerli üretimin sürdürülebilirliğini gözeten bir hasat takvimi çerçevesinde düzenlenmelidir.
Yorumlar
Yorum yapabilmek için giriş yap veya üye ol