Antibiyotik Her Enfeksiyonun Çözümü Değil

Mevsim geçişleri sırasında burun tıkanıklığı, akıntı, boğaz ağrısı, öksürük ve yüz bölgesinde basınç gibi şikayetler günlük yaşamda sıkça karşılaşılan sağlık sorunları arasında yer alır. Ancak benzer semptomlara sahip olan her üst solunum yolu enfeksiyonunun aynı kökenli olabileceği durumu her zaman geçerli değildir. Özellikle antibiyotik kullanımının gündeme geldiği durumlarda, enfeksiyonun gerçek kaynağının doğru bir şekilde tespit edilmesi kritik öneme sahiptir.

Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) 2025 yılı küresel sürveyans raporuna göre, 2023 yılında dünya genelinde laboratuvar testleriyle doğrulanmış yaygın bakteriyel enfeksiyonların yaklaşık altıda birinin antibiyotiklere karşı dirençli olduğu tespit edildi. WHO, uygunsuz veya aşırı antimikrobiyal ilaç kullanımının, direnç gelişiminin ana itici güçlerinden biri olduğunu belirtiyor.

Üst solunum yolu enfeksiyonlarında antibiyotik kullanımıyla ilgili en yaygın hatalardan biri, semptomların şiddetinin doğrudan antibiyotik ihtiyacını işaret ettiğinin varsayılmasıdır. Gerçekte antibiyotikler bakterilere karşı etkili olsa da, virüsler tarafından neden olan soğuk algınlığı gibi enfeksiyon türlerinde fayda sağlamazlar. Kulak Burun Boğaz Uzmanı Dr. Özlem Atmış, üst solunum yolu enfeksiyonlarında burun tıkanıklığı, akıntı, öksürük, boğaz ağrısı ve yüz bölgesinde hissedilen basıncın sık görüldüğünü ifade ediyor. Ancak bu belirtilerin varlığı tek başına bakteriyel bir enfeksiyonun varlığını veya antibiyotik gerekliliğini göstermez. Sinüzit vakalarında da durum benzerdir. Her burun akıntısı, her yüz ağrısı ya da birkaç günden uzun süren tıkanıklık otomatik olarak bakteriyel sinüzit anlamına gelmez. Asıl odaklanılması gereken nokta, hastalığın başlangıç şekli, süresi ve belirtilerin zaman içinde nasıl bir değişim gösterdiğidir. Viral, post-viral ve bakteriyel durumları birbirinden ayırmadan antibiyotik kararı vermek uygun değildir. EPOS gibi saygın tedavi rehberleri, akut rinosinüzit vakalarında antibiyotiklerin hastalığın seyrine etkisinin sınırlı olduğunu; ancak bakteriyel akut rinosinüzit şüphesi olan seçilmiş hastalarda antibiyotik tedavisinin değerlendirilebileceğini belirtiyor. Bu nedenle antibiyotik kararının hastanın klinik durumuna göre verilmesi, gereksiz ilaç kullanımını önleme açısından büyük önem taşır. Doğru tanı ve uygun tedavi yaklaşımı, hem hastanın sağlığını korur hem de antibiyotiklerin gelecekteki etkinliğini muhafaza eder. Özetle mesele, antibiyotiği doğru hastada, doğru zamanda kullanmakla ilgilidir.

Atmış, gereksiz durumlarda antibiyotik kullanımından kaçınmanın ne kadar doğru bir yaklaşım olduğunu, gereksiz yere ilaç kullanmanın da aynı derecede yanlış olduğunu dile getirdi. Çünkü gereksiz kullanılan her antibiyotik yalnızca o günkü tedaviyi etkilemez; aksine antibiyotiklerin etkinliğini azaltır. Tedavinin kendisi de önemli ve değerli ilaçlar, direnç gelişimi nedeniyle etkisiz hale gelebilir ve gerçekten ihtiyaç duyulduğunda tedaviye yanıt veremeyebilir.

Sinüzit tanısı konulan vakalarda da tek tip bir tedavi yaklaşımı yerine doğru değerlendirmenin ön plana çıktığı vurgulanıyor.

Sinüzit olarak adlandırılan rinosinüzit tablosunda hastaların deneyimlediği belirtiler birbirine benzese bile, hastalığın altında yatan neden ve seyir farklılıklar gösterebilir. Avrupa Rinoloji Derneği'nin EPOS 2020 dokümanında, akut rinosinüzitin büyük çoğunluğunda antibiyotiklerin hastalığın seyrine etkisi sınırlı olduğunun kaydedildiği; bakteriyel akut rinosinüzit düşünülen belirli bir hasta grubu için ise antibiyotiklerin etkili olabildiğinin ifade edildi. Bu durum, gereksiz kullanımlardan kaçınmak adına hasta seçimine dikkat çekiyor. Bu bağlamda, özellikle uzun süreli, tekrarlayan veya şiddetlenen şikayetler yaşayan hastaların kendi kendine tedavi uygulaması yerine sağlık profesyonellerine başvurmasının gerekli olduğu belirtiliyor.

Üst solunum yolu enfeksiyonları, sinüs sağlığı ve bilinçli tedavi yöntemleri, 23-25 Ekim 2026 tarihlerinde düzenlenecek olan 7. Fonksiyonel Tıp Kongresi'nin sağlık gündemini oluşturacak. Yaklaşık 300 hekim, 300 diyetisyen ve 300 eczacının katılımıyla gerçekleşecek bu kongrede, koruyucu sağlık, mikrobiyota, kronik hastalık yönetimi, bağışıklık sistemi ve güncel sağlık yaklaşımlarının yanı sıra antimikrobiyal direnç ve bilinçli ilaç kullanımı konuları farklı disiplinlerden uzmanlar tarafından ele alınacak.