Efsanelerin Kaynağı: Karahantepe ve Sayburç Kazıları

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, mitlerin kökenlerine dair elde edilen verileri paylaşırken, mimari öğelerin en erken örneklerini barındıran Karahantepe ile MÖ 9. binyıl ortalarına tarihlenen Sayburç kazılarına odaklandı. Ersoy, bu önemli keşifler ışığında somut bir plan sundu: Sayburç bölgesinde 2 bin 700 metrekarelik bir alanda ortaya çıkarılan yaklaşık 70 yapının ardından, bölgenin yerleşimini açık hava müzesi olarak düzenlemeyi, geleneksel köy yapılarını ise öncü bir köy müzesi olarak konumlandırmayı hedeflediklerini belirtti.

Bakan Ersoy, bu kapsamlı araştırma ve planlama çalışmalarının koordinasyonu için ilgili bakanlık kadrolarıyla görüşmeler gerçekleştirdi. Bu toplantılara, Bakanlık bünyesindeki Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürü Birol İnceciköz, Genel Müdür Yardımcısı Bülent Gönültaş ve Taş Tepeler Projesi Koordinatörü Prof. Dr. Necmi Karul katıldı. Ayrıca Kültür ve Turizm Bakanı Başdanışmanı Tayfun Topal da görüşmelere iştirak etti. Prof. Dr. Karul, toplantı sırasında Karahantepe ve Sayburç bölgelerinde yürütülen araştırmaların mevcut durumunu, yapılan yeni bulguları ve gelecek dönem için belirlenen hedefleri ayrıntılı bir şekilde aktardı.

Kazılar kapsamında geniş bir alanda ortaya çıkarılan 70 yapıdan oluşan koleksiyonun, Sayburç Açık Hava Müzesi'nde sergilenmesi planlanıyor. Bu yapılar, bölgenin tarihsel ve kültürel mirasının önemli bir parçası olarak değerlendirilecektir.

Toplantının ardından sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada Bakan Ersoy, insanlık tarihinin en büyük değişimlerinin yaşandığı Şanlıurfa bölgesinde yeni bir döneme geçişin gerçekleştiğini ifade etti. Bu geçişin, arkeolojik bulgularla desteklendiğini vurguladı.

Taş Tepeler Projesi Koordinatörü Prof. Dr. Necmi Karul ile yürüttüğü değerlendirmede, Karahantepe ve Sayburç'taki çalışmaların, insanlığın yerleşik hayata geçiş sürecine dair kritik bilgiler sağladığını belirtti. Bakan Ersoy, bu bulguları paylaşırken, Karahantepe ve Sayburç'un taşıdığı önemi öne çıkardı. Ersoy, bu coğrafyada Buzul Çağı sonrasındaki ilk yerleşik yaşamın ve ‘mega köylerin’ gelişimine dair mitlerin kökenlerini açıklayan Karahantepe'yi, mimari açıdan devrim niteliğindeki ‘köşenin’ keşfi gibi merdiven, pencere ve mimarlık tarihinin ilk örneklerini barındırdığını söyledi. Buna ek olarak Sayburç'in, yerleşik yaşamın ve mimarinin bu süreçteki dönüşümünü somut verilerle gözler önüne serdiğini ekledi.

"Sayburç'ta 2 bin 700 metrekarelik bir alanda açığa çıkan yaklaşık 70 yapıyı içeren bu koleksiyonu, yerleşimi açık hava müzesi olarak tasarlıyoruz. Geleneksel köy mimarisine ait yapılar ise farklı bir konseptle, ayrı bir öncü köy müzesi olarak konumlandırılacak," şeklinde detayları açıkladı.

Ersoy, Geleceğe Miras ve Taş Tepeler projesi çerçevesinde, Şanlıurfa'nın özgün kültürel varlıklarını bilimsel metotlarla gün yüzüne çıkarma, koruma ve gelecek nesillere aktarma çalışmalarının devam edeceğini duyurdu.

Mitlerin kökenlerini inceleyen Karahantepe'nin tarihsel önemi derinlemesine ele alındı ve bu bölgenin kültürel bağlamı incelendi.

Buzul Çağı sonrasında ilk yerleşik yaşamın ve büyük toplulukların kurulduğu bu coğrafyada, dönemin gelişmiş avcılık ve su mühendisliği uygulamalarına dair ipuçları da araştırılıyor. Karahantepe, mitolojik kökenlere dair verilerin yanı sıra, mimarinin erken evrelerini ve Neolitik toplulukların yaşam biçimlerine dair yeni veriler sunan merdiven ve pencere gibi mimari unsurların en erken örneklerini içeriyor. Bu yerleşimde yapılan keşifler, hem mimarlık tarihinin başlangıç aşamaları hem de Neolitik dönem topluluklarının yaşam pratikleri hakkında önemli bilgiler sağlıyor.

MÖ 9. binyıl ortalarına tarihlenen Sayburç ise, Neolitik Çağ'dan Roma Dönemi'ne ve modern köy yaşamına uzanan çok katmanlı bir yapıya sahip. Bu durum, Sayburç'u 'yaşayan bir höyük' olarak tanımlıyor. Kazıların altıncı sezonunda, 2 bin 700 metrekarelik bir alanda oldukça iyi korunmuş yaklaşık 70 konut ve özel yapı gün yüzüne çıkarıldı. Sayburç alanında, Neolitik Çağ sanatının anlaşılmasına katkı sağlayan kabartmalar, insan heykelleri, anıtsal T biçimli dikilitaşlar ve insan yüzlü kaideler tespit edildi. Ortaya çıkan bu yapılar, mimarinin yuvarlak plandan dörtgen plana geçişini gösterirken, aynı zamanda konut ve hane kavramının nasıl şekillendiğine dair önemli veriler sunuyor.

Açık hava müzesi ile öncü köy müzesi arasındaki ayrımın netleştirilmesi gerektiği belirtildi. Sayburç'un kamusal yapılarının, konutlarının ve o dönemin sanat anlayışını yansıtan eserleriyle bir açık hava müzesi olarak düzenlenmesine imkan sağlanacak. Yerleşimin Şanlıurfa kent merkezine yakın konumu, Gaziantep yolu üzerindeki konumu ve Şanlıurfa'nın batısındaki diğer kazı alanlarıyla olan merkezi bağlantısı, Sayburç'u Taş Tepeler rotasının kilit bir durağı haline getiriyor. Kamulaştırılan alandaki geleneksel köy yapıları restore edilerek, açık hava müzesi konseptiyle entegre olmuş öncü bir köy müzesi oluşturulması hedefleniyor.