Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Türkmenistan'ın Türkmenbaşı şehrinde gerçekleştirilen 8. Orta Asya ve Azerbaycan Cumhurbaşkanları İstişare Toplantısı sırasında konuşma yaptı. Caparov, bu platformun Orta Asya ve Azerbaycan arasındaki ortak elektronik ticaretin temelini oluşturması gerektiğini savundu.
Bu önemli istişare toplantısı, Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhammedov'un ev sahipliğinde, Türkmenistan’ın Türkmenbaşı şehrindeki Avaza Milli Turizm Bölgesi'nde gerçekleşti. Toplantıya Azerbaycan ve Orta Asya Devlet Başkanları da iştirak etti.
Toplantıya Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov'un yanı sıra Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev katıldı.
İstişare sırasında masaya konulan gündem maddeleri, bölgenin güncel etkileşim konularını, siyasi diyalogun pekiştirilmesi çabalarını, ticari ve ekonomik işbirliğinin, ulaştırma ve lojistik ortaklıklarının genişletilmesi ile enerji ve çevre konularındaki işbirliklerinin derinleştirilmesi gibi meseleleri içeriyordu.
Cumhurbaşkanı Caparov, konuşmasında Orta Asya'nın barış, güven ve iyi komşuluk ortamı olarak güçlenmesini desteklediklerini dile getirdi. Ayrıca, terörizm, organize suçlar, yasa dışı uyuşturucu kaçakçılığı ve dijital platformlarda ortaya çıkan tehditlerle mücadelede işbirliğinin daha da yoğunlaştırılması gerektiğini belirtti.
Ulaşılan siyasi güven seviyesine yeni bir ekonomik ve insani boyut kazandırılması gerektiği vurgusunu yapan Caparov, somut veriler paylaştı. Kendisi, son dört yıl içinde Kırgızistan'ın Orta Asya ülkeleri ile Azerbaycan arasındaki ticaret hacminin neredeyse iki katına çıktığını ve 2025 yılı için bu hacmin 3,5 milyar dolar seviyesine ulaşacağını ifade etti. Buna ek olarak, 2025 yılında bu beş ülke arasındaki doğrudan Kırgızistan'a yapılan yatırımın 140 milyon doları aştığını belirtti.
Sanayileşmenin ülkenin 2030 Ulusal Kalkınma Programı'nın ana hedeflerinden biri olduğuna dikkat çeken Caparov, karşılıklı ticaretteki artışın, yeni üretim tesislerinin ve istihdam olanaklarının oluşturulması ile yüksek katma değerli ürünlerin üretilmesi yoluyla desteklenmesi gerektiğini dile getirdi.
Cumhurbaşkanı Caparov, Kırgızistan özelinde tarım ürünlerinin işlenmesi, hafif sanayi, inşaat malzemeleri üretimi ve lojistik sektöründeki projelerin önemini öne çıkardı. Sanayi alanında kabul gören işbirliği planı çerçevesinde hükümetlere, karşılıklı fayda sağlayacak somut projeleri belirleme yetkisi verilmesini teklif etti.
"Orta Asya ve Azerbaycan ortak elektronik ticaret platformunun oluşturulmasını öneriyoruz" şeklinde net bir çağrıda bulunan Caparov, elektronik ticaretin küresel ekonominin en hızlı gelişen alanlarından biri olduğunu belirterek, vatandaşların üçüncü ülkelerden mal alımları için uluslararası elektronik ticaret platformlarını aktif kullandığını aktardı. Bu bağlamda, bölgede üretilen ürünlere tüketicilerin ve işletmelerin daha geniş erişim sağlaması için ortak bir platformun kurulmasının önerildi.
Caparov, bu platformun, her bir ülkenin kendine özgü ulusal ürünlerini hesaba katarak geniş bir bölgesel ürün yelpazesini bir araya getirmesine olanak tanıyacağını ve bu sayede ürünlerin tanıtımı ve pazarlanması için yeni fırsatlar yaratacağını belirtti.
Etkili ekonomik işbirliğinin doğrudan taşımacılığa bağımlı olduğunu belirten Caparov, dış pazarlara erişimin güvenilirliği, taşıma maliyetleri ve ülkelerin sağladığı transit koşullarının öngörülebilirliği ile doğrudan bağlantılı olduğunu ifade etti. Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu inşaat projesinin stratejik önemine değinen Caparov, bu projenin hayata geçirilmesinin, ülkelerin uluslararası üretim ve ulaşım ağlarına dahil olması için ek imkanlar yaratacağını belirtti.
Ayrıca, bu demiryolunun Orta Asya ve Güney Kafkasya üzerinden mevcut ve gelecekteki güzergahlarla entegrasyonunun ele alınmasının kritik olduğunu vurguladı. Cumhurbaşkanı, ülkelerin ulaştırma kurumlarına ve taşımacılık firmalarına yönelik olarak, tek hat üzerinden uygulanan tarifeler, sefer ve tren fiyatları konusunda koordinasyon sağlamalarını, bekleme sürelerini azaltacak pratik çözümler geliştirmelerini ve yüklerin dijital takibini sağlayacak düzenlemeler yapmalarını talimat vermeyi önerdi.
Cumhurbaşkanı Caparov, 2023 yılında Tacikistan'ın başkenti Duşanbe'de düzenlenen 5. Orta Asya Cumhurbaşkanları İstişare Toplantısı'nda gündeme getirdiği enerji verimliliği ve kaynak tasarrufu sağlayan teknolojiler alanında Bişkek'te bölgesel bir merkez kurulmasını desteklemeye çağırdı.
Orta Doğu'daki mevcut jeopolitik durum göz önüne alındığında, halka petrol ürünlerinin temini konusunun özel bir önem taşıdığını belirten Caparov, Kırgızistan'ın bölgedeki diğer ülkelerden piyasa fiyatında petrol ürünleri satın almaya ve bu alanda ortak üretimler gerçekleştirmeye hazır olduğunu ifade etti.
<"Geçen yıl bölge içi ticaret hacmi yaklaşık 13 milyar dolar olarak gerçekleşti" şeklinde bir rakam açıkladı Caparov.
Cumhurbaşkanı Tokayev, Orta Asya ve Azerbaycan'ın günümüzde Avrasya'nın büyüme ve jeopolitik işbirliği merkezi konumuna geldiğini ifade etti. Tokayev, bu birlikteliğin, karşılıklı destek ve güvenin, ülkelerin zamanın getirdiği tehditlere ortak yanıt vermelerini sağlayan stratejik bir dayanak noktası haline geldiğini söyledi.
<Bölge ülkeleri arasında ortak işletme sayısının arttığını, iş bağlantılarının güçlendiğini ve sanayi, makine üretimi, enerji, tarım gibi birçok alanda ortak büyük projelerin hayata geçtiğini kaydeden Tokayev, ticari engellerin kademeli olarak kaldırıldığını ve sınır bölgelerinde yeni geçiş noktaları açıldığını aktardı. Otoyol ve demiryolu bağlantılarının genişlediğini belirtti. Ancak Tokayev, iç pazarın potansiyelinin henüz tam olarak kullanılamadığını ifade etti. Geçen yıl bölge içi ticaret hacminin yaklaşık 13 milyar dolar olduğunu hatırlatan Tokayev, bu rakamın ülkelerin toplam ticaret hacminin yaklaşık yüzde 8'ine denk geldiğini söyledi. Bu nedenle hükümetlere, bu göstergeyi 20 milyar dolara çıkarmaya yönelik ortak bir eylem planı hazırlamaları için talimat vermeyi önerdi.
<"Birlikte nihai ürünler üretmeliyiz" diyerek Mirziyoyev, üretim stratejisi hakkında konuştu.
<Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, gerginliğin arttığı ve ticari ile ulaştırma bağlantılarında yeni risklerin ortaya çıktığı bir dünyada, eylemlerin daha sıkı koordine edilmesi gerektiğini belirtti. Mirziyoyev, Orta Asya ve komşu bölgeler arasındaki işbirliğinin bir sonraki aşamasını belirlemeleri gerektiğini savundu.
<Mirziyoyev, tarihsel, ekonomik ve ulaştırma bağlantıları geliştirilmiş tek bir işbirliği alanı oluşturulabileceğini öne sürdü. Ülkelerin ticaret, ulaştırma, enerji, sanayi ve yeni teknolojiler alanlarında birlikte ilerleyebilecekleri geniş bir alan bulunduğunu vurguladı. Bölgesel diyalogun üzerine inşa edildiği temelin güçlendirilmesi gerektiğini belirten Mirziyoyev, Orta Asya Cumhurbaşkanları istişare toplantılarının faaliyetlerini düzenleyen normatif ve hukuki çerçeveyi geliştirmeye yönelik çalışmaların sürdürülmesini önerdi. Belge sayısının artmasının tek başına bir çözüm olmadığını, alınan kararların uygulanması ve sonuç vermesi gerektiğini ekledi.
<Ekonomik işbirliğinin daha ileri bir seviyeye taşınması gerekliliğini dile getiren Mirziyoyev, karşılıklı ticaretin ve yatırımların artırılması için ciddi hedefler belirlediklerini açıkladı.
<Mirziyoyev, ticaretteki engellerin aşamalı olarak kaldırılması, sanayi işbirliğinin genişletilmesi ve ortak büyük projelerin başlatılması gerektiğini vurguladı. Mirziyoyev, sıradan karşılıklı ticaretin artık yeterli olmadığını, ortaklaşa nihai ürünler üretilmesi gerektiğini ifade etti. Birkaç ülkenin işletmelerinin aynı üretim zincirinde yer alması ve ürünlerin birlikte üretilmesi durumunda, ekonomiler arasında geleneksel mal ticaretine kıyasla daha güçlü ve kalıcı bağların oluşacağını belirtti.
<Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, ayrıca 2027 yılında kadim Hive şehrinde Orta Asya ve Azerbaycan iş forumunu düzenlemeyi teklif etti.
<"Taşımacılığın dijitalleştirilmesi konusunda da etkin çalışmalar yapılmalı" çağrısında bulunan Mirziyoyev, dijitalleşmeye odaklanılması gerektiğini belirtti.
<Tacikistan Cumhurbaşkanı Rahman, Orta Asya ve Azerbaycan'ın ekonomik, ulaştırma, enerji ve sanayi işbirliğine geçmek için önemli bir potansiyele sahip olduğunu değerlendirdi. Rahman, bölge kaynaklarının ortak işletmeler ve sanayi tesislerinin kurulmasının yanı sıra, ürün işlenmesi için geniş imkanlar sunduğunu ifade etti.
<Enerji alanındaki işbirliğinin genişletilmesi gerektiğine dikkat çeken Rahman, öncelikli enerji projeleri listesinin oluşturulmasını ve bu projeler için muhtemel ortak finansman mekanizmalarının geliştirilmesini önerdi.
<Bölgenin ulaşım bağlantılarının güçlendirilmesi için Orta Asya ve Azerbaycan'ı dünyanın diğer bölgelerine bağlayan çok yönlü güzergahların daha da geliştirilmesinin önemini vurgulayan Rahman, idari, altyapısal ve kurumsal engellerin ortadan kaldırılması gerektiğini söyledi. Ayrıca, taşımacılık prosedürlerinin kolaylaştırılması ve taşımacılığın dijitalleştirilmesi konularında daha yoğun çalışmalar yapılmasını talep etti.
<Rahman, çevreyi ve gıda güvenliğini doğrudan etkileyen iklim değişikliği, buzulların erimesi, su kıtlığı ve toz fırtınalarıyla mücadele alanlarında işbirliği geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.
Yorumlar
Yorum yapabilmek için giriş yap veya üye ol