Engelli istihdamı konusunda stratejik çalışmalar yürüten ve kurumlara kapsayıcılık eğitimi veren Sosyolog Mehmet Kızıltaş, AA muhabirine yaptığı açıklamada, bu alandaki kota sisteminin ve iş dünyasındaki mevcut yaklaşımların yapısal bir dönüşüme ihtiyaç duyduğunu belirtti.
Kızıltaş, Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, engelli bireylerin dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 16’sını oluşturduğunu açıklayarak, kamu ve özel sektördeki mevcut istihdam oranlarının bu oranla uyumlu olmadığını dile getirdi.
Türkiye'de engelli bireylerin sadece küçük bir kısmının istihdam edildiğine dikkat çeken Kızıltaş, “10 milyon engelliyi baz aldığımızda sadece yüzde 2’si istihdamda. Peki yüzde 98 nerede? Eğitimde, kamusal alanda ve istihdamda nerede olduğumuzu sorgulamalıyız.” şeklinde konuştu.
Kızıltaş, istihdam oranının sadece engelli bireylerin çalışma kapasitesiyle açıklanamayacağını, mevcut rakamların ciddi bir soruna işaret ettiğini vurguladı.
Özel sektörde yüzde 3, kamuda ise yüzde 4 olarak uygulanan sistemin adil sonuçlar üretmediğini ifade eden Kızıltaş, bu durumun iyileştirilmesi gerektiğini belirtti.
Pandemi sonrası kronik hastalık nedeniyle engelli statüsü kazanan bireylerin mevcut kadroları doldurduğunu belirten Kızıltaş, görme, işitme, otizm, down sendromu, epilepsi ve ortopedik engelli bireylerin büyük ölçüde çalışma hayatı dışında kaldığını söyledi.
Kızıltaş, kota sisteminin sadece minimum yükümlülüğü yerine getirmeye odaklandığını belirterek, “Şirketler daha fazla istihdam sağlayabilir fakat genellikle en düşük oranı doldurmayı tercih ediyorlar. Bu da gerçek anlamda bir çeşitlilik yaratmıyor.” dedi.
Farklı engel gruplarının farklı yeteneklere sahip olduğunu belirten Mehmet Kızıltaş, mevcut sistemin bu potansiyeli değerlendirmeye imkan vermediğini ifade etti.
Görme engelli, tekerlekli sandalye kullanan, down sendromlu veya Asperger sendromlu bireylerin farklı iş yapış biçimleriyle yüksek katma değer sağlayabileceğini vurgulayan Kızıltaş, “İstihdamda öncelik genellikle süreğen hastalığı olan bireylere veriliyor. Bu durumda eşitlikçi ve kapsayıcı bir politikadan söz edilemez.” dedi.
Kamu kurumlarında da kota yükümlülüklerinin tam anlamıyla yerine getirilmediğini belirten Kızıltaş, birçok kurumun yasal zorunlulukları karşılamak için yeterli sayıda engelli personel çalıştırmadığını iddia etti.
İşverenlerin sıkça “nitelikli aday bulamıyoruz” gerekçesini öne sürdüğünü belirten Kızıltaş, bu sorunun sadece adaylarda aranmasının doğru olmadığını dile getirdi.
Kızıltaş, şirketlerin genellikle kendi oluşturdukları pozisyonlara uygun aday aradığını ifade ederek, “Firmalar belirledikleri pozisyonlara uygun aday arıyor. Oysa önce bölgelerinde yaşayan engelli bireylerin yetenek haritasını çıkarmaları gerekiyor. Hangi bölümlerden mezunlar, hangi potansiyele sahipler, bunları görüp ona göre pozisyon oluşturmalılar.” dedi.
Engelsiz kariyer sitesini 2005 yılında bu ihtiyaçtan hareketle kurduklarını anlatan Mehmet Kızıltaş, sadece aday bulmaya değil, şirketlerin dönüşümüne de odaklandıklarını belirtti.
Makul uyumlaştırma, erişilebilirlik ve katılımcılık sağlanmadan aidiyet duygusunun oluşamayacağını ifade eden Kızıltaş, “Önce firmaların dönüşüme ihtiyacı var. Bu dönüşüm olmadan siz Harvard mezunu bir engelli adayı bile işe yerleştirseniz, sadece kotayı doldurmak için alınmış bir personel oluyor.” dedi.
Engelli istihdamının yalnızca bireyin sorumluluğunda değerlendirilemeyeceğini vurgulayan Kızıltaş, bu süreçte ailenin, işverenin ve toplumun da önemli rol üstlendiğini belirtti.
Kızıltaş, bu yaklaşımı “4B modeli” olarak tanımladıklarını kaydederek, “Birey, aile, işveren ve toplum birlikte hareket etmediği sürece başarı sağlamak mümkün değil.” dedi.
İş dünyasında engelli bireylere yönelik önyargıların sürdüğünü ifade eden Kızıltaş, bazı işverenlerin müşterilerin engelli çalışan görmek istemediğini düşündüğünü söyledi.
Kızıltaş, bu yaklaşımın tamamen önyargılardan kaynaklandığını belirterek, “Biz engellilerle iletişim eğitimleri vermeye başladığımızda insanların önyargılarının azaldığını gördük. İletişim arttıkça ayrımcılık da azalıyor.” dedi.
Dünyaca ünlü bir spor markasıyla yürüttükleri proje kapsamında dört down sendromlu bireyin istihdam edildiğini açıklayan Kızıltaş, şirketin yoğun müşteri trafiğine sahip mağazaları tercih ettiğini söyledi.
Mehmet Kızıltaş, down sendromlu çalışanların müşteri ilişkilerinde başarılı performans gösterdiğini ve bu uygulamanın şirket içinde önemli bir dönüşüm sağladığını ifade etti.
Buna rağmen bazı şirketlerin engelli çalışan istihdam etmek istemediğini belirten Kızıltaş, “Hala ‘Ben cezayı öderim ama engelli aday gelmesin’ diyen firmalar var. Hatta bazıları 50 çalışan sınırını geçmemek için yeni şirket kuruyor.” dedi.
Türkiye'de yaklaşık 3,5 milyon işitme engelli bireyin bulunduğunu belirten Kızıltaş, bunların yalnızca küçük bir bölümünün çalışma hayatına katılabildiğini açıkladı.
2020 ile 2023 yılları arasında gerçekleşen koronavirüs pandemisi sonrası yaygınlaşan uzaktan çalışma modelinin engelli bireyler için önemli fırsatlar sunduğunu belirten Mehmet Kızıltaş, “Çalışanımı gözümün önünde görmek istiyorum diyorlardı. Pandemiyle birlikte yıllardır anlattığımız model bir anda normalleşti. Hayatımda ilk kez kendi paramla alışveriş yaptım, ilk kez babamdan para istemedim, ilk kez hayatımla ilgili kararları kendim almaya başladım diyen insanlar oldu. Bunlar bizim için çok kıymetli.” dedi.
Kızıltaş, uzaktan çalışma sayesinde daha önce çalışma hayatına katılamayan birçok kişinin yeniden istihdam edildiğini dile getirerek, bu bireylerden aldıkları geri bildirimlerin kendilerini motive ettiğini söyledi.
Farklı engel gruplarının doğru alanlarda değerlendirildiğinde yüksek performans gösterebildiğini belirten Kızıltaş, bir lojistik firmasında istihdam edilen üç otizmli çalışandan örnek verdi.
Kızıltaş, bu çalışanların gün boyunca gerçekleştirdikleri iş miktarının diğer çalışanlardan üç kat fazla olduğunu belirterek, “Tekrar gerektiren işlerde sıkılmadan, son derece disiplinli ve neredeyse sıfır hatayla çalışabiliyorlar.” dedi.
Otizmli bireylerin tasarım, hizmet sektörü, raf düzenleme ve organizasyon gerektiren alanlarda önemli başarılar elde edebildiğini belirten Kızıltaş, doğru çalışma ortamı sağlandığında aidiyet ve verimliliğin en üst seviyeye çıktığını sözlerine ekledi.
Yorumlar
Yorum yapabilmek için giriş yap veya üye ol