Türkiye'nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2025 Sonuçları Duyuruldu

İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) "Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu-2025" araştırmasına göre, en büyük ikinci 500 sanayi kuruluşunun üretimden satışları, bir önceki yıla kıyasla yüzde 25,7 artışla 1 trilyon 750 milyar lirayı buldu.

İSO, 17 Haziran'da "İSO Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu-2025" araştırmasını açıklamıştı. Bunun ardından, daha çok KOBİ niteliğindeki kuruluşları kapsayan "Türkiye'nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu-2025" sonuçları da kamuoyuna sunuldu.

2025 yılı, sanayi şirketleri için finansman maliyetlerinin artması, iç talebin zayıflaması, kur ve maliyet dengeleri ile yatırım iştahındaki azalma gibi faktörlerle karmaşık bir denge oluşturma çabası ile geçti.

İkinci 500'ün üretimden satışları yüzde 25,7 artarak 1 trilyon 750 milyar liraya çıkarak kayda değer bir yükseliş sağlarken, bu oran 2020 yılından bu yana en düşük artış olarak dikkat çekti. Ancak 2025’teki yüzde 25,4 Yİ-ÜFE ile arındırıldığında, üretimden satışların reel olarak sadece binde 2'lik küçük bir artış gösterdiği belirlendi.

Böylece 2022'de yüzde 10,4, 2023'te yüzde 5,2 ve 2024'te binde 1 oranında düşen üretimden satışlar, İSO 500’de olduğu gibi İSO İkinci 500'de de üç yılın ardından hafif bir artış eğilimine girdi. İSO İkinci 500'ün liderleri arasında, 5 milyar 317 milyon liralık satışla Teksan Jeneratör ilk sırada yer aldı. Onu, 5 milyar 308 milyon lira ile Norm Salihli Vida ve Cıvata, 5 milyar 306 milyon lira ile Biska Tekstil izledi.

İlk 10’da yer alan diğer firmalar sırasıyla Vatan Plastik, Şenocak Gıda Fındık Entegre, Frimpeks Kimya ve Etiket, Chryso-Kat Katkı Malzemeleri, Verde Yağ Besin Maddeleri, Traçim Çimento ve Johnson Electric Otomotiv Ürünleri oldu.

İkinci 500 sıralamasına, üretimden satışları 5 milyar 317 milyon lira ile 2 milyar 220 milyon lira arasında bulunan şirketler dahil edildi.

Geçen yıl listeye 69 yeni şirket girdi, 26 firma ise İSO 500'den İSO İkinci 500'e düştü. İki yıldır listede olan 405 şirket yerini korudu. Maliyet yönetimindeki göreli başarı, karlılığın korunmasına katkıda bulundu. İSO İkinci 500'ün ihracatı, yıllık bazda yüzde 0,3 azalarak 15,9 milyar dolara düştü. Bu şirketlerin Türk sanayi ihracatındaki payı ise yüzde 0,3 puan azalarak yüzde 6’ya geriledi.

Dezenflasyon politikaları ve dış pazarlardaki durgunluk, satış gelirleri üzerinde baskı yaratırken, yüksek faiz oranları ve finansman yükleri karlılığı sınırlamaya devam etti. Buna karşın, şirketlerin maliyet yönetimi sayesinde karlılık korunabildi.

İSO İkinci 500’deki sanayi şirketlerinin karı, 2024'teki sert düşüşün ardından 2025'te nominal olarak önemli bir artış kaydetti. Ancak bu iyileşmede, 2024 yılındaki düşük karlılığın baz etkisi belirgin bir rol oynadı.

İkinci 500’ün faaliyet karı yüzde 35,4 artarak 160 milyar liraya ulaştı; faaliyet karlılığı oranı ise yüzde 7,3'ten yüzde 7,7'ye çıktı. Bu oran, son 10 yılın yüzde 10,9 olan ortalamasının oldukça altında kaldı.

Aynı dönemde vergi öncesi kar ve zarar toplamı yüzde 34 artarak 46 milyar liraya çıktı. Vergi öncesi dönem karlılığı yüzde 2,1’den yüzde 2,2’ye yükselse de, bu oran yine 2015-2024 ortalaması olan yüzde 6,6'ya kıyasla çok düşük seviyede kaldı.

Faiz, amortisman ve vergi öncesi kar/zarar toplamı ise yüzde 28,8'lik artışla 264 milyar liraya ulaştı.

İSO İkinci 500’de vergi öncesi karda olan kuruluş sayısı 341’den 345’e çıkarken, zarar eden işletme sayısı da 159’dan 155’e düştü. Faiz, amortisman ve vergi öncesi kar/zarar büyüklüğünde zarar eden firma sayısı ise 3 azalarak 27 oldu. Elde edilen karların büyük kısmı finansman giderlerine yönlendirildi. Şirketlerin net kambiyo zararı, 2025’te bir önceki yıla göre 4 kat artarak 26 milyar liraya çıktı. Buna karşın, kambiyo zararı dışındaki faaliyetlerden elde edilen net kar 55 milyar lira oldu ve toplamda 28 milyar liralık üretim dışı net gelir sağlandı, bu rakamın net satışlara oranı ise yüzde 0,9’dan yüzde 1,4’e yükseldi.

İSO İkinci 500’ün finansman giderleri yüzde 45,2 artarak 138 milyar liraya ulaştı, faaliyet karı ise yüzde 35,4 artışla 160 milyar liraya çıktı. Dolayısıyla finansman giderlerinin faaliyet karına oranı 5,8 puan artarak yüzde 86,7’ye yükseldi. Bu durum, sanayicilerin elde ettikleri karın büyük bölümünü finansman giderlerine ayırdığını göstermektedir.

Şirketlerin aktif tarafında dönen varlıklar yüzde 36,8, duran varlıklar yüzde 22,6 büyüdü. Böylece aktif toplamı yüzde 29,9 arttı. Pasif tarafta ise özkaynaklar yüzde 13,3 ile sınırlı artış gösterirken, toplam borçlar yüzde 50,2 ile daha yüksek seyretti.

Borçların aktifler içindeki payı 7 puan artışla yüzde 51,8'e çıkarken, özkaynakların payı yüzde 48,2'ye geriledi. Zayıf karlılık performansı özkaynak artışını sınırlarken, hızlanan borçlanma eğilimi ile birlikte kaynak yapısının tekrar hafif borç ağırlıklı hale geldiği gözlemlendi.

2024 yılında yüzde 32,2 artan toplam borçlar, 2025'te yüzde 50,2 ile daha da hızlı büyüdü. Mali borçlar yüzde 52,1, diğer borçlar yüzde 48,2 arttı. Kredi maliyetlerindeki yükselişe rağmen, küçük ve orta ölçekli kuruluşların finansal ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla daha fazla borçlanma eğiliminde olduğu görüldü.

Kısa vadeli mali borçların toplam mali borçlar içindeki oranı yüzde 54’e düştü. Şirketlerin devreden KDV yükü ise yüzde 25,2 artışla 22 milyar liraya yaklaştı. Orta-yüksek ve yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı rekor seviyede. İSO İkinci 500, yaratılan katma değer açısından değerlendirildiğinde, düşük teknoloji yoğunluklu sanayilerin yüzde 40,8 ile en yüksek paya sahip olduğu görüldü. Orta-düşük teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı yüzde 27,1, orta-yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı yüzde 27,2 olarak belirlendi.

Yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin payı yüzde 3,3’ten yüzde 4,9’a çıkarak 2015 sonrası en yüksek seviyeye ulaştı. Orta-yüksek ve yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin toplam payı yüzde 32,1 ile rekor seviyeye çıktı.

İSO İkinci 500’de AR-GE harcaması yapan kuruluş sayısı 238’den 229’a gerilerken, AR-GE harcamaları yüzde 16 artışla 10 milyar liraya ulaştı. Ancak AR-GE harcamalarının üretimden satışlara oranı yüzde 0,62’den yüzde 0,57’ye düştü.

Söz konusu şirketlerin istihdamı yüzde 2,2 azalarak 285 bin kişiye geriledi. Tam istihkak olarak ödenen brüt maaş ve ücretler yüzde 37,3 arttı; bu artış, yüzde 2,2’lik istihdam düşüşü ile birlikte değerlendirildiğinde, çalışan başına ödenen brüt maaş ve ücretlerdeki artış yüzde 40,4’e ulaştı. Halka açık işletme sayısı rekor seviyede. İSO İkinci 500’de halka açık kuruluşların sayısı 4 artarak 43’e yükseldi ve en yüksek düzeyine ulaştı. Yabancı sermaye paylı kuruluşların sayısı ise 5 azalarak 62’ye geriledi.

Son yıllardaki düşüş trendine rağmen İstanbul Sanayi Odası, 2025'te İSO İkinci 500 içindeki üye sayısını 9 artırarak 144 kuruluşla sıralamada liderliğini sürdürdü. İstanbul'u 36 şirketle Ege Bölgesi Sanayi Odası, 34 ile Kocaeli Sanayi Odası, 33 ile Gaziantep Sanayi Odası, 23 ile Bursa Ticaret ve Sanayi Odası, 20 ile Ankara Sanayi Odası takip etti. Bu odalarda İSO İkinci 500’de yer alan üye sayısı düşerken, Konya, Kayseri ve Adana sanayi odalarında artış gözlendi.

Sektör bazında bakıldığında, firmaların yüzde 62’sinin dört sektör grubunda yoğunlaştığı görüldü. 107 firmayla "gıda ürünleri sanayisi" ilk sırada yer aldı. Onu 76 firmayla "kimyasal ürünler, plastik ve kauçuk ürünleri sanayisi", 70 işletmeyle "ana metaller ve makine imalat sanayisi", 56 şirketle "tekstil ürünleri sanayisi" izledi. Ana metal ve makine sektörü firmalarının sayısı 9 artarken, tekstil firmalarının sayısı 12 azaldı. İSO Yönetim Kurulu Başkanı Bahçıvan, "İSO İkinci 500" araştırmasının sonuçlarını değerlendirdi. İstanbul Sanayi Odası (İSO) Yönetim Kurulu Başkanı Erdal Bahçıvan, araştırmanın sanayi kuruluşlarının performansını değil, aynı zamanda Türk sanayisinin direncini ve üretim potansiyelini de ortaya koyduğunu belirtti.

Bahçıvan, İSO İkinci 500 araştırmasının 2025 sonuçlarının önemine değinerek, Türk sanayisinin direncini ve geleceğe yönelik potansiyelini gösterdiğini ifade etti. Bahçıvan, bu araştırmanın, yarının İSO 500’üne girmeye aday şirketlerin hangi şartlar altında çalıştığını göstermesi açısından önemli olduğunu söyledi.

Bahçıvan, geçtiğimiz yılın küresel talebin zayıfladığı, finansmana erişimin zorlaştığı ve yüksek faiz ortamının üretim üzerinde baskılar oluşturduğu zorlu bir dönem olduğunu belirtti.

Araştırmanın sonuçlarının, bu gerçekliği açıkça ortaya koyduğunu ifade eden Bahçıvan, üretimden satışların üç yıllık reel gerilemenin ardından 2025’te yalnızca yüzde 0,2'lik bir artış gösterdiğine dikkat çekti. İSO 500'ün güçlü ihracat performansına rağmen, İSO İkinci 500'ün ihracatında yaşanan yüzde 0,3'lük düşüşün toplam satışları sınırladığını belirtti.

Olumsuzluklara rağmen sanayi kuruluşlarının üretimden vazgeçmediğini vurgulayan Bahçıvan, sanayicinin finansman maliyetleriyle mücadele ettiğini ifade etti. Finansman giderlerinin faaliyet karına oranının yüzde 87’ye yükseldiğini belirterek, bu durumun sanayicilerin kazancının önemli bir kısmını finansman maliyetlerine ayırmak zorunda kaldığını gösterdiğini söyledi.

Sanayi kuruluşlarının üretimi durdurmadığını, yatırım arzusunu koruduğunu ve Türkiye ekonomisinin önemli bir unsuru olmaya devam ettiğini vurgulayan Bahçıvan, bu kararlılığın Türk sanayisinin en önemli gücü olduğunu belirtti.

Sanayiye sahip çıkmanın, Türkiye’ye sahip çıkmak olduğunu ifade eden Bahçıvan, finansman baskıları, daralan dış talep ve artan maliyetlerle mücadele eden kuruluşların ülke adına büyük bir sorumluluk aldığını belirtti.

Bahçıvan, sanayicilerin sadece mal değil, aynı zamanda istihdam, ihracat ve teknoloji ürettiklerini ifade etti. Sanayinin verimlilik, katma değer ve teknoloji üretimi açısından daha güçlü bir yapıya kavuşabilmesi için desteklerin stratejik önem taşıdığını belirtti.

Sonuçların, Türkiye'nin sürdürülebilir büyümesi, enflasyonla mücadelesi ve toplumsal refah açısından sanayinin önemini vurguladığını söyleyen Bahçıvan, üretimi ve teknoloji dönüşümünü destekleyen politikaların stratejik bir zorunluluk olduğunu ifade etti.

Bahçıvan, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve ekonomi yönetiminin sanayinin finansman ihtiyacını öncelikli gündem olarak ele almasını ve finansman teşvik paketini açıklamasını son derece önemli bulduklarını söyledi. Bu yaklaşımın, Türkiye'nin üretim gücüne verilen önemin göstergesi olduğunu belirtti.

Bahçıvan, rekabet gücünü ve üretim kapasitesini destekleyecek adımların devam etmesini temenni ederek, sanayinin sesine verilen destek için teşekkür etti. Sanayinin desteklenmesinin ülke geleceğine katkı sağladığını ifade etti.