ABD ve İsrail ile İran arasındaki çatışmalar, yılın ilk yarısında emtia piyasasında belirleyici rol oynarken, tarım ürünlerinin fiyatlarında hava koşulları da etkili oldu.
Bu nedenle, tarım ürünleri piyasasında yılın ilk yarısında jeopolitik riskler ve iklim etkileri sonucu ürün bazlı farklılıklar öne çıktı. Buğday, soya fasulyesi, pirinç ve pamukta belirgin fiyat artışları yaşanırken, mısır, kahve, şeker ve kakaoda düşüşler kaydedildi. Pirinç fiyatları yüzde 20'nin üzerinde arttı. Chicago Ticaret Borsası'nda buğday fiyatları yüzde 16,2, pirinç yüzde 24, soya fasulyesi yüzde 9,2 artarken, mısırda yüzde 1 azalma görüldü.
Buğdayın kile başına fiyatı, bu dönemde 6,8825 dolar ile Haziran 2024'ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.
Petrol fiyatlarındaki hızlı yükselişler, gübre ve enerji maliyetlerine yansıyarak tahıl fiyatlarının sert yükselmesine neden oldu.
Kuraklık ve gübre konusundaki endişelerin birleşerek arz beklentilerini daraltması, buğday fiyatlarındaki yükselişleri tetikledi.
ABD'nin önemli tarım bölgelerinde yaşanan kuraklık ve gübre maliyetlerindeki artış, buğday ekim alanlarının tarihi düşük seviyelere inmesine yol açtı. Bu durum, buğday fiyatlarının artmasına neden oldu. Hürmüz Boğazı'ndaki lojistik sorunlar da buğday fiyatlarında hızlı artışlara sebep oldu.
Hava olayları ve savaşın tetiklediği enerji-gübre maliyetlerinin pirinç üretimini baskılaması, pirinç fiyatlarının artmasına yol açtı. Hindistan'ın ihracat kısıtlamaları da küresel pirinç arzını daraltarak fiyatları yukarı çekti.
Gübre maliyetleri, soya fasulyesi fiyatlarında da artışa neden olurken, Çin'den gelen talep fiyatlardaki yükselişte etkili oldu. ABD ile İran arasındaki gerilimin zaman zaman yumuşaması ve Arjantin'de mısır hasadının hızlanması, mısır fiyatlarının gerilemesine yol açtı. Pamuk, yılın ilk yarısında yüzde 20'ye yakın arttı. Intercontinental Exchange'te pamuk fiyatları yüzde 19,5 artarken, şeker yüzde 1,3, kahve yüzde 15 oranında geriledi. Kakaonun ton başına fiyatı yılın ilk yarısında yüzde 16,3 azaldı.
Kahvenin libre fiyatı 2,3885 dolar ile Eylül 2024'ten bu yana en düşük seviyeyi, şekerin libre fiyatı 0,1334 dolar ile Ekim 2020'den bu yana en düşük seviyeyi, kakaonun ton başına fiyatı 2 Mart 2026'da 2 bin 846 dolar ile Nisan 2023'ten bu yana en düşük seviyeyi gördü.
ABD'deki kuraklık ve don riski, pamuk fiyatlarının yükselmesine neden oldu.
Brezilya'da kahve hasadının rekor seviyelere ulaşacağı beklentisi ve Brezilya realinin dolar karşısında değer kaybetmesi, kahve fiyatları üzerinde baskı oluşturdu.
Kahve fiyatları, Brezilya'da rekor hasat beklentisiyle geriledi. Yüksek üretim rakamları ve talebin azalacağı endişeleri, şeker fiyatlarında değer kaybına neden oldu.
Brezilya'daki kahve hasadının rekor seviyelere çıkacağı öngörüsü, fiyat düşüşünde etkili oluyor. ABD Tarım Bakanlığı, Brezilya'da 2026-2027 kahve hasadının yıllık bazda yüzde 14 artışla 71,9 milyon torbaya ulaşarak rekor kıracağını tahmin ediyor.
Vietnam'dan kahve ihracatındaki büyük artış, arz fazlasına yol açarak fiyatlar üzerinde baskı yaratıyor. Öte yandan El Nino hava olayının gelecek yıl Brezilya'nın kahve hasadına zarar verebileceği endişesi, fiyatları destekledi.
Brezilya'daki yağışların arz fazlası oluşturabileceği beklentileri ve Orta Doğu'daki gerilimlerin etkisiyle talebin zayıflaması, kahvenin libre fiyatında düşüş baskısı oluşturdu. Brezilya'da yağış beklentileri, şeker fiyatlarını da aşağı yönlü etkiledi.
Batı Afrika'daki olumlu hasat görünümü ve zayıf talep, kakao fiyatlarını baskılamaya devam ediyor. Fiyatlarda savaş ve El Nino etkisi görüldü. Vadeli işlem ve emtia piyasaları uzmanı Zafer Ergezen, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede El Nino hava olayından dolayı emtia piyasasında çeşitli ürünlerde artışlar yaşandığını ve El Nino'nun rekolte beklentilerinde değişikliklere yol açtığını belirtti.
El Nino ile birlikte Hindistan'ın da dahil olduğu Uzak Doğu ve Güneydoğu Asya'da yağışların azalması, pirinç ve pamuk gibi ürünlerin rekoltesinin azalmasına neden oluyor. Bu durumun pamuk ve pirinç fiyatlarına yansıdığını gördüklerini söyledi.
Ergezen, El Nino'nun Avustralya'da daha az yağışlı ve kurak bir iklime yol açtığını, bunun da buğday rekoltesinde endişelere neden olduğunu belirterek, Avustralya'nın önemli buğday üreticilerinden biri olduğunu vurguladı.
Yükselen ürünler arasında pirinç, buğday ve pamuğun bulunduğunu ifade eden Ergezen, yılın ilk yarısında ABD ile İran arasındaki savaşla birlikte tedarik zincirindeki sıkıntıların da fiyat artışlarında etkili olduğunu söyledi.
Ergezen, şu değerlendirmelerde bulundu:
"Özellikle ABD-İran Savaşı ile birlikte hem gübre hem de enerji maliyetlerinde artış yaşandığını gördük. Bu etkiler, pirinç, buğday, pamuk gibi ürünlerde maliyetleri yükseltti. Enerji maliyetlerindeki artış, polyester üretim maliyetlerini de artırdı. Polyester üretim maliyetlerindeki artış, üreticilerin pamuk tarafına yönelmesine neden oldu ve bu da pamuk fiyatlarında artışa yol açtı."
Yorumlar
Yorum yapabilmek için giriş yap veya üye ol