Selçuk'tan dünya saraylarına uzanan yarım asırlık halı geleneği

İzmir'in Selçuk ilçesinde yaşayan zanaatkâr Osman Can, ailesinden devraldığı yarım asırlık halıcılık geleneğini doğal malzemelerle sürdürerek Türk el dokumacılığını geleceğe taşıyor. Seri üretim ve sentetik iplik yerine geleneksel yöntemleri tercih eden Can'ın el emeği halıları, Budapeşte Parlamento Binası ve Romanya'daki tarihi Kara Kilise başta olmak üzere uluslararası müze ve yapılarda yer buluyor.

Geleneksel motifler kültür mirasına dönüşüyor

Aile mesleğinde önemli bir değişikliğe giderek doğal boya ve el eğirmesi yünlerle üretime başlayan Osman Can, bu kararının başlangıçta babası tarafından riskli bulunduğunu anlattı. Tüm zorluklara rağmen geleneksel üretimden vazgeçmeyen Can, ortaya çıkardığı eserleri gelecek kuşaklara bırakılacak bir kültür mirası olarak değerlendirdi.

Can, babasıyla yaşadığı süreci şu sözlerle aktardı:

"Babam 'Çok zor bir iş, altından kalkamazsın; boyayı, modeli, dokuyucuyu bulmak imkansız' dedi. 'Her şeyini kaybedersin' diye uyardı. Ama ben denemek istedim. İnsanlar yaşarken hayır yapar, öldükten sonra da arkalarında 'hasenat' kalır. Ben bu halıları geleceğe bıraktığım birer kültür mirası, birer hasenat olarak görüyorum."

Koleksiyonunda 16'ncı yüzyıla ait motiflere de yer veren Can, halılardaki figürlerin taşıdığı anlamlara dikkat çekti. Özellikle Anadolu aslanı figürlerinin güç, iman ve korunmayı simgelediğini belirten zanaatkâr, bu motiflerin Osmanlı dönemindeki geleneksel sembollerin dokumaya yansıması olduğunu ifade etti.

Kalite anlayışını bir müşteri değiştirdi

Üretimde kaliteyi öncelik haline getirmesinde yıllar önce bir Alman müşteriyle yaşadığı diyaloğun etkili olduğunu anlatan Can, mesleğine kattığı değeri sorgulamasına neden olan bu konuşmanın ardından kendisini sürekli geliştirmeye odaklandığını söyledi.

Can, 30 yıl önce yaşadığı anıyı şöyle anlattı:

"30 yıl önce Alman bir müşterim 'Neden senden halı almalıyım' diye sordu. 'Bende halılar ucuz' dedim. 'Ucuz iyi bir kelime değil, herkes söyleyebilir' dedi. 'Benimkiler çok güzel' dedim, 'Her yerde güzel halı var' dedi. Sonra 'Bu halının içinde senden ne var? Senin bu mesleğe kattığın ne var' diye sordu. O gece sabaha kadar uyuyamadım. O sorunun cevabı, beni bu işi en mükemmel haliyle yapmaya itti."

Seri üretim yerine el işçiliğine ve doğal malzemelere dayalı üretimi benimsediklerini vurgulayan Can, kazançlarını da ürünlerin geliştirilmesine yönlendirdiklerini belirtti. Kendini Salvador Dali'ye benzeten zanaatkâr, Ar-Ge çalışmalarına ve doğal boyaların geliştirilmesine yatırım yaptıklarını dile getirdi.

Geleneksel sanat sürdürülebilir tasarımla buluşuyor

Aile mesleğinin gelecek kuşaklara aktarılması için çalışmalara katılan şehir plancısı gelini Hatice Can da geleneksel dokumacılığı sürdürülebilir tasarımlarla buluşturmayı hedeflediklerini söyledi.

İki nesildir aktarılan deneyimi hazır bir miras olarak devralmak yerine, bu birikime yeni tasarımlar eklemeyi tercih ettiğini belirten Hatice Can, sektöre sürdürülebilirlik anlayışıyla katkı sunmak istediğini ifade etti.